การส่งเสริมแหล่งเรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้านให้เป็นฐานความรู้ สำหรับภาคประชาชนและเป็นกลไกสนับสนุน การท่องเที่ยวชุมชนเชิงสุขภาพ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัย “การพัฒนานวัตกรรมการท่องเที่ยวชุมชนเชิงสุขภาพผ่านการพัฒนาแหล่งเรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้าน เพื่อเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ความฉลาดทางสุขภาวะสำหรับภาคประชาชน อำเภอตะโหมด จังหวัดพัทลุง มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมแหล่งเรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้านให้เป็นฐาน ความรู้ของภาคประชาชน และเป็นกลไกสนับสนุนการท่องเที่ยวชุมชนเชิงสุขภาพ การดำเนินงานวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) กับกลุ่มตัวอย่าง 30–35 คน ประกอบด้วย ประชาชนในพื้นที่ ครูภูมิปัญญา อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และสมาชิกชมรมต่าง ๆ โดยกิจกรรมดำเนินการในสวนเกษตรวิถีพุทธ ตำบลตะโหมด อำเภอตะโหมด จังหวัดพัทลุง ผ่านการรวบรวมและขยายพันธุ์สมุนไพรท้องถิ่นหายาก เช่น ต้นปลาไหลเผือก รวมถึงการใช้แนวคิดการจัดการพื้นที่แบบ “โคก หนอง นา” เพื่อพัฒนาแหล่งเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับวิถีชุมชน

ผลการวิจัยพบว่า แหล่งเรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้านมีบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์และถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น เสริมสร้างความรู้ด้านสุขภาพแก่ประชาชน และกระตุ้นให้เกิดการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน ทั้งนี้ ชุมชนมีศักยภาพในการต่อยอดองค์ความรู้เป็นผลิตภัณฑ์ เช่น ลูกประคบสมุนไพร ซึ่งสามารถพัฒนาเป็นสินค้าเชิงสุขภาพเพื่อสร้างรายได้ นอกจากนี้ยังพบว่าแหล่งเรียนรู้ดังกล่าวสามารถบูรณาการเป็นกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยต้องอาศัยความร่วมมือจากภาคีเครือข่าย การส่งเสริมบทบาทชุมชน และการเชื่อมโยงกับระบบสุขภาพในพื้นที่ เพื่อพัฒนาเป็นชุมชนต้นแบบด้านสุขภาวะ และสามารถขยายผลในพื้นที่อื่นต่อไปได้อย่างยั่งยืน