ก้าวข้ามความสำเร็จทางนิตินัย: กรอบแนวคิดเชิงวิพากษ์ เพื่อการประเมินผลผังเมืองไทย กรณีศึกษาเมืองมหาสารคาม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การประเมินผลผังเมืองของไทยกำลังเผชิญกับความขัดแย้งเชิงโครงสร้าง ระหว่างความสำเร็จในทางนิตินัยกับความล้มเหลวในทางพฤตินัย งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากรอบการประเมินผลผังเมืองเชิงวิพากษ์เพื่อตรวจสอบรากของปัญหาที่ถูกซ่อนอยู่ภายใต้ความสำเร็จทางกฎหมาย โดยใช้ผังเมืองรวมเมืองมหาสารคามเป็นกรณีศึกษา การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน โดยวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณจากรายงานประเมินผลและแบบสอบถามจำนวน 400 ชุด เพื่อระบุประเด็นปัญหาเชิงโครงสร้าง จากนั้นใช้ข้อมูลเชิงคุณภาพจากการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่ออธิบายสาเหตุเชิงระบบผ่านกรอบแนวคิดสามมิติ ได้แก่ ธรรมาภิบาล ความเป็นธรรม และความสามารถในการปรับตัว ผลการศึกษาพบว่า แม้ผังเมืองจะประสบความสำเร็จตามข้อกำหนดทางกฎหมายแต่กลับล้มเหลวเชิงปฏิบัติในทุกมิติ ได้แก่ การมีส่วนร่วมเชิงพิธีกรรมที่ที่ทำให้กลไกธรรมาภิบาลไม่สามารถทำงานได้จริง การผลักภาระเชิงสังคมที่นำไปสู่ความเหลื่อมล้ำที่มองไม่เห็น และความเปราะบาง เชิงสถาบันซึ่งเกิดจากการใช้ข้อมูลล้าสมัย ข้อค้นพบเหล่านี้สะท้อนความจำเป็นในการปฏิรูประบบการประเมินผลผังเมืองของไทย โดยเสนอให้เพิ่มเติมตัวชี้วัดเชิงคุณภาพที่สะท้อนพลวัตอำนาจ ความเป็นธรรม และศักยภาพการปรับตัว เข้าไปในกระบวนการประเมินผลอย่างเป็นทางการ
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารสถาปัตยกรรม การออกแบบและการก่อสร้าง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและนฤมิตศิลป์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
เอกสารอ้างอิง
กัญชุดา เพ็ญไชยา. (2021). แนวทางการพัฒนาชุมชนและที่อยู่อาศัยในเมืองเก่าเชียงใหม่ เพื่อให้สอดคล้องกับแนวคิดย่านนวัตกรรมสร้างสรรค์ ภายใต้แผนพัฒนาเมืองอัจฉริยะ: กรณีศึกษาชุมชนล่ามช้าง [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2021.507
กรมโยธาธิการและผังเมือง. (2565). คู่มือการประเมินผลการใช้บังคับผังเมืองรวม.
กฤตยา พรหมทองดี และ พัชรวรรณ นุชประยูร. (2019). ปัญหาการใช้ประโยชน์ที่ดินตามกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวม ออกตามความพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2518. Rajapark Journal, 13(29), 113–127. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RJPJ/article/view/146945
เทศบาลเมืองมหาสารคาม. (2019). กฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมเมืองมหาสารคาม พ.ศ. 2562. เทศบาลเมืองมหาสารคาม.
เทศบาลเมืองมหาสารคาม. (2022). รายงานผลการติดตามและประเมินผลแผนพัฒนาท้องถิ่น ประจำปีงบประมาณ 2565. เทศบาลเมืองมหาสารคาม.
https://main.mkm.go.th/monitoring-and-evaluation/
นวลจันทร์ วรรณพราหมณ์. (2024). การพัฒนาเมืองขอนแก่นตามแนวคิดการพัฒนาย่านสร้างสรรค์: กรณีศึกษา ย่านศรีจันทร์สร้างสรรค์ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น. วารสารการบริหารปกครอง มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, 13(1), 288–308. https://doi.org/10.14456/gjl.2024.15
บุญศิริ สุขพร้อมสรรพ์. (2022). การวางผังกายภาพในประเทศไทยและการมีส่วนร่วมของประชาชน. The Journal of Spatial Innovation Development, 3(3), 1–10. https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/jsid/article/view/249607
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2565). รายงานสถานการณ์สิ่งแวดล้อมประเทศไทย พ.ศ. 2564.
หน่วยวิจัยและพัฒนาสู่เมืองอัจฉริยะ. (2025). การจัดทำรายงานการประเมินผลการเปลี่ยนแปลงสภาพการณ์และสิ่งแวดล้อมผังเมืองรวมเมืองมหาสารคาม พ.ศ. 2562. คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและนฤมิตศิลป์, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2559). ทุนทางสังคมกับการพัฒนาเมือง. มหาวิทยาลัยรังสิต. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:271277
Campbell, J. Y. (1996). Understanding risk and return. Journal of Political Economy, 104(2), 298–345. https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/262026
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications. https://us.sagepub.com/en-us/nam/designing-and-conducting-mixed-methods-research/book241842
Davoudi, S. (2012). Resilience: A bridging concept or a dead end? Planning Theory & Practice, 13(2), 299–307. https://doi.org/10.1080/14649357.2012.677124
Fainstein, S. S. (2013). The just city. International Journal of Urban Sciences, 18(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/12265934.2013.834643
Flyvbjerg, B. (1998). Rationality and power: Democracy in practice. University of Chicago Press. https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/R/bo3624033.html
Forester, J. (1999). The deliberative practitioner: Encouraging participatory planning processes. MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262561240/the-deliberative-practitioner/
Healey, P. (2006). Urban complexity and spatial strategies: Towards a relational planning for our times. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203099414
Innes, J. E., & Booher, D. E. (2010). Planning with complexity: An introduction to collaborative rationality for public policy. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203864302
Meerow, S., Newell, J. P., & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and Urban Planning, 147, 38–49. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2015.11.011
Scott, A. J. (2001). Globalization and the rise of city-regions. European Planning Studies, 9(7), 813–826. https://doi.org/10.1080/09654310120079788
Talen, E. (1998). Visualizing fairness: Equity maps for planners. Journal of the American Planning Association, 64(1), 22–38. https://doi.org/10.1080/01944369808975954
Vale, L. J. (2014). The politics of resilient cities: Whose resilience and whose city? Building Research & Information, 42(2), 191–201. https://doi.org/10.1080/09613218.2014.850602
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). Harper & Row.
Yin, R. K. (2017). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications. https://us.sagepub.com/en-us/nam/case-study-research-and-applications/book250150
