อัตลักษณ์ชุมชนกับการออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวเพื่อพื้นที่สาธารณะทางวัฒนธรรม : กรณีศึกษาชุมชนแก่งเลิงจาน จังหวัดมหาสารคาม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการส่งเสริมการท่องเที่ยววิถีชุมชนที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ของชุมชนแก่งเลิงจาน โดยการบูรณาการการทำงานแบบองค์รวมร่วมกันในการพัฒนาคู่มือการท่องเที่ยว กระบวนการศึกษาใช้การสำรวจภาคสนาม การสังเกต และการสัมภาษณ์เป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล ผลการศึกษาพบว่า ชุมชนมีแหล่งท่องเที่ยวที่หลากหลาย ทั้งพื้นที่สาธารณะ พื้นที่ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม วิถีชีวิตของคนในชุมชนและผลิตภัณฑ์ชุมชน ซึ่งล้วนเป็นทรัพยากรสำคัญในการส่งเสริมการท่องเที่ยววิถีชุมชน ปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกคือ การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ได้แก่ ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ตั้งแต่กระบวนการวางแผน การจัดกิจกรรมที่สะท้อนคุณค่าและอัตลักษณ์ของชุมชน ไปจนถึงการพัฒนาพื้นที่สาธารณะให้รองรับกิจกรรมทางวัฒนธรรม ส่งผลให้เกิดเป็นพื้นที่สาธารณะทางวัฒนธรรมของชุมชนแก่งเลิงจานอย่างเป็นรูปธรรม โดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นภาคีสำคัญในการขับเคลื่อนการพัฒนา ทั้งในด้านการสนับสนุนและบูรณาการการทำงานร่วมกับชุมชน จนนำไปสู่การจัดกิจกรรม “เกาะลอย Fun Fest” ซึ่งเป็นกิจกรรมนำร่องและต้นแบบของความร่วมมือระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ ภายใต้กรอบแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน นอกจากนั้น การบรรจุแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนไว้ในแผนพัฒนาประจำปีขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ยังมีบทบาทสำคัญในการสร้างความต่อเนื่องและประสิทธิภาพในการอนุรักษ์อัตลักษณ์ของชุมชนในระยะยาว
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารสถาปัตยกรรม การออกแบบและการก่อสร้าง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและนฤมิตศิลป์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
เอกสารอ้างอิง
กฤษฎา ฉิมพลีวัฒน์ และ นรา พงษ์พานิช. (2025). การสร้างอัตลักษณ์ภูมิปัญญาอาหารพื้นถิ่นจังหวัดระนองสู่การท่องเที่ยวชุมชน. วารสารการบริหารปกครองและนวัตกรรมสังคม, 2(1), 28–46.
กิจอุดม เสือเจริญ, กานต์ บุญศิริ และ วิทยาธร ท่อแก้ว. (2023). การจัดการสื่อสารเครือข่ายการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน. วารสารวิชาการ การจัดการภาครัฐและเอกชน, 6(1), 14–31.
ไขศรี ภักดิ์สุขเจริญ. (2561). ซอยลัดประหยัดพลังงาน: พื้นที่ว่างสาธารณะขนาดเล็ก–พื้นที่ทางสังคมของชุมชนไทย. ภาควิชาการวางแผนภาคและเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ชื่นกมล ปัญญายง, ชวลิต รักษาริกรณ์ และ ทวีสิทธิ์ ปัญญายง. (2024). ตำรับอาหารพวนฟิวชั่น: การยกระดับอาหารไทยพวนเพื่อการท่องเที่ยว ตำบลหาดเสี้ยว จังหวัดสุโขทัย. วารสารวิจัยเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่, 16(2), 175–192.
ประพล จิตคติ, มณฑา หมีไพรพฤกษ์, อดิเรก ฟั่นเขียว, ณัฐภาณี บัวดี, กรรณิกา อุสสาสาร, อรทัย อนุรักษ์วัฒนะ, ชญานันท์ ศิริกิจเสถียร, พิมพ์ประไพ ขาวขำ, โอกาม่า จ่าแกะ และ นันทนัช ตนบุญ. (2021). การพัฒนาผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยวชุมชนบ้านท้องคุ้ง จังหวัดกำแพงเพชร. วารสารวิจัยเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่, 13(2), 120–134.
ปรานอม ตันสุขานันท์ และ มนสิชา เพชรานนท์. (2550). พื้นที่สาธารณะในเมือง: ชีวิตเมืองขอนแก่น. คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
มยุรี นาสา คาร์น, กมลทิพย์ เหล่าอรรคะ, มงคล คาร์น, เฉลิมเกียรติ สุริยะวงศ์, กฤตนพัฒน์ สิงห์สีโว และ พิไลวรรณ ชมภูป้อ. (2021). ชุมชนไม้มีค่าต้นแบบเพื่อการท่องเที่ยว: กรณีศึกษาชุมชนดงน้อย อำเภอนาดูล จังหวัดมหาสารคาม. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 10(1), 11–21.
เมธี พิริยการนนท์ และ นพดล ตั้งสกุล. (2021). ปริทัศน์บทความ: เรื่องพื้นที่สาธารณะ พื้นที่ทางวัฒนธรรม และพื้นที่สาธารณะทางวัฒนธรรม. วารสารหน้าจั่วว่าด้วยประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมและสถาปัตยกรรมไทย, 18(1), 134–158.
เมธี พิริยการนนท์, พลเดช เชาวรัตน์ และ ศุภธิดา สว่างแจ้ง. (2018). การสร้างชุมชนเดินและจักรยานด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมและวิธีคิดอย่างนักออกแบบ. วารสารวิชาการคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สจล., 25(2), 69–80.
วันทกาญจน์ สีมาโรฤทธิ์ และ สุวิชชา ศรีถาน. (2012). การค้นหาอัตลักษณ์ทางการท่องเที่ยวอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนเชียงคาน จังหวัดเลย. ใน การประชุมทางวิชาการระดับชาติ อุบลวัฒนธรรม ครั้งที่ 2 กิน เที่ยว เกี้ยว เล่น (น. 1–12). มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
วิไลวรรณ ทวิชศรี. (2017). อัตลักษณ์: แนวคิดและการจัดการเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโดยหลักพุทธสันติวิธีของเทศบาลตำบลเชียงคาน จังหวัดเลย. วารสารศิลปการจัดการ, 1(2), 63–74.
วุฒิชาติ สุนทรสมัย และ ปิยะพร ธรรมชาติ. (2016). การพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนเชิงสุขภาพบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น. วารสารการพัฒนาชุมชน, 10(2), 45–60.
สาคร อินโท่โล่, วิทยา วาโย, กัลยารัตน์ คาดสนิท, ณรงค์ คำอ่อน และ รัตน์ดาวรรณ คลังกลาง. (2023). กระบวนการคืนข้อมูลสู่ชุมชนเพื่อการมีส่วนร่วมดูแลผู้สูงอายุ. วารสารการพยาบาล, 38(2), 49–63.
องค์การบริหารส่วนตำบลแก่งเลิงจาน. (n.d.). องค์การบริหารส่วนตำบลแก่งเลิงจาน. สืบค้นเมื่อ 1 มกราคม 2024, จาก https://www.ksao.go.th
อัญญา ปลดเปลื้อง, สมโภชน์ อเนกสุข และ ไพรัตน์ วงษ์นาม. (2012). การพัฒนากระบวนการมีส่วนร่วมเชิงบูรณาการแบบองค์รวมเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะด้านการสอนการพยาบาลของพยาบาลพี่เลี้ยง. วารสารวิจัยราชภัฏพระนคร, 7(2), 32–46.
Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Planning Association, 35(4), 216–224. https://doi.org/10.1080/01944366908977225
Ashley, C., & Roe, D. (2002). Making tourism work for the poor: Strategies and challenges in southern Africa. Development Southern Africa, 19(1), 61–82. https://doi.org/10.1080/03768350220123855
Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21–34.
Bow, V., & Buys, E. (2003). Sense of community and place attachment: The natural environment plays a vital role in developing a sense of community. In Social change in the 21st century 2003 conference refereed proceedings (pp. 1–18). Centre for Social Change Research, Queensland University of Technology.
Chambers, R. (1994). The origins and practice of participatory rural appraisal (PRA). World Development, 22(7), 953–969.
Carmona, M. (2021). Public places urban spaces: The dimensions of urban design (3rd ed.). Routledge.
Chavis, D. M., & Pretty, G. M. (1999). Sense of community: Advances in measurement and application. Journal of Community Psychology, 27(6), 635–642.
Chavis, D. M., & Wandersman, A. (1990). Sense of community in the urban environment: A catalyst for participation and community development. American Journal of Community Psychology, 18(1), 55–81.
Chavis, D. M., Hogge, J. H., McMillan, D. W., & Wandersman, A. (1986). Sense of community through Brunswik’s lens: A first look. Journal of Community Psychology, 14(1), 24–40.
Francis, J., Giles-Corti, B., Wood, L., & Knuiman, M. (2012). Creating sense of community: The role of public space. Journal of Environmental Psychology, 32(4), 401–409. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2012.07.002
Goodwin, H., & Santilli, R. (2009). Community-Based Tourism: a success? ICRT Occasional Paper 11, 1–37.
Google. (2024). Google Maps [Map]. https://www.google.com/maps
Graham, B. (1985). Heritage as a community resource: An interpretation of the heritage process.
In D. T. Herbert (Ed.), Heritage, tourism and society (pp. 19–32). Mansell.
Hall, C. M., & Page, S. J. (2014). The geography of tourism and recreation: Environment, place, and space. Routledge.
Hamami, T., & Nuryana, Z. (2022). A holistic-integrative approach of the Muhammadiyah education system in Indonesia. HTS Teologiese Studies/Theological Studies, 78(4), 1–10. https://doi.org/10.4102/hts.v78i4.7607
Inskeep, E. (1991). Tourism planning: An integrated and sustainable development approach. Van Nostrand Reinhold.
Lawrence, A. W., Lawrence, D. W., & Lawrence, D. O. (2023). Participatory and holistic approaches to sustainable development: A conceptual exposition. International Journal of Development and Sustainability, 12(8), 332–360. https://isdsnet.com/ijds-v12n8-02.pdf
Martinho, G., Gomes, A., Ramos, M., Santos, P., Gonçalves, G., Fonseca, M., & Pires, A. (2018). Solid waste prevention and management at green festivals: A case study of the Andanças Festival, Portugal. Waste Management, 71, 10–18.
Murphy, P. E. (1985). Tourism: A community approach. Routledge.
Nasa, M., & Hassan, F. B. (2016). Assessment of tourism resource potential at Buriram Province, Thailand. Asian Social Science, 12(10), 27–34. https://doi.org/10.5539/ass.v12n10p27
Okazaki, E. (2008). A community-based tourism model: Its conception and use. Journal of Sustainable Tourism, 16(5), 511–529. https://doi.org/10.1080/09669580802159594
Pretty, J. N. (1995). Participatory learning for sustainable agriculture. World Development, 23(8), 1247–1263. https://doi.org/10.1016/0305-750X(95)00046-F
Richards, G. (2018). Cultural tourism: A review of recent research and trends. Journal of Hospitality and Tourism Management, 36, 12–21. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2018.03.005
Richards, G., & Hall, D. (2000). Tourism and sustainable community development. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203464915
Sauvé, L., & Godmaire, H. (2004). Environmental health education: A participatory holistic approach. EcoHealth, Supplement 2, 35–46. https://doi.org/10.1007/s10393-004-0080-z
United Nations World Tourism Organization. (2018). Tourism and the Sustainable Development Goals – Journey to 2030. UNWTO. https://www.unwto.org/tourism-and-sdgs
United Nations World Tourism Organization & United Nations Environment Programme. (2005). Making tourism more sustainable: A guide for policy makers. Madrid: UNWTO & UNEP. https://www.unep.org/resources/report/making-tourism-more-sustainable-guide-policy-makers
Wong, I. A., Wan, Y. K. P., & Qi, S. (2014). Green events, value perceptions, and the role of consumer involvement in festival design and performance. Journal of Sustainable Tourism, 23(2), 294–315
