อำนาจกับระบบการปกครองของคณะสงฆ์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์วิเคราะห์เรื่อง “อำนาจกับระบบการปกครองของคณะสงฆ์” พบว่าอำนาจในพระพุทธศาสนาไม่ตั้งอยู่บนการบังคับด้วยกฎหมาย แต่ตั้งอยู่บน “ธรรมาธิปไตย” ที่เป็นอำนาจแห่งธรรมที่ใช้อย่างมีปัญญาและเมตตาเพื่อความสงบสุขของสงฆ์ ระบบการปกครองคณะสงฆ์เริ่มตั้งแต่สมัยพุทธกาล พระพุทธเจ้าทรงวาง “สังฆวินัย” เพื่อกำกับพฤติกรรมและรักษาความสามัคคีของหมู่สงฆ์ ก่อนจะพัฒนาเป็นระบบรวมศูนย์ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ไทย อำนาจทางพุทธศาสนามีวิวัฒนาการสามระยะ ได้แก่ 1) พุทธาธิปไตย พระพุทธองค์ทรงเป็นศูนย์กลางอำนาจโดยธรรม 2) สาวกาธิปไตย กระจายอำนาจสู่สาวกผู้ใหญ่ และ 3) สังฆาธิปไตย ให้คณะสงฆ์เป็นผู้ใช้อำนาจโดยยึดพระธรรมวินัยเป็นธรรมนูญสูงสุด หลังพุทธปรินิพพาน พระธรรมวินัยจึงกลายเป็น “ศาสดาแทนพระองค์” และเป็นกฎหมายสูงสุดของสงฆ์ อำนาจของคณะสงฆ์จึงต้องอยู่ภายใต้ธรรม มิใช่เพื่อผลประโยชน์ส่วนตน เช่นกรณีพระเทวทัต การปกครองคณะสงฆ์ที่ดีต้องใช้ “อำนาจแห่งธรรม” เพื่อเกื้อกูลหมู่สงฆ์และธำรงความมั่นคงของพระศาสนา.