การทบทวนวรรณกรรมแบบกำหนดขอบเขต: การวิจัยเชิงเอกสารเพื่อสังเคราะห์กรอบแนวคิดปัจจัยเชิงสาเหตุที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการบริหารงานของผู้บริหารคณะ มหาวิทยาลัยราชภัฏในยุคดิจิทัลดิสรัปชั่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อรวบรวมและวิเคราะห์ทฤษฎี แนวคิด และงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับประสิทธิผลการบริหารงานของผู้บริหารคณะในสถาบันอุดมศึกษา 2) เพื่อสำรวจและจัดหมวดหมู่ปัจจัยเชิงสาเหตุที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการบริหารงานของผู้บริหารคณะในบริบทของการเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัลจากวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง 3) เพื่อสังเคราะห์กรอบแนวคิดการวิจัยเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของปัจจัยเชิงสาเหตุที่ส่งผลต่อประสิทธิผล การบริหารงานของผู้บริหารคณะ มหาวิทยาลัยราชภัฏในยุคดิจิทัลดิสรัปชั่น
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้การทบทวนวรรณกรรมแบบกำหนดขอบเขต (Scoping Review) สืบค้นเอกสารทางวิชาการภาษาไทยและภาษาอังกฤษ และคัดเลือกตามแนวทาง PRISMA-ScR จนได้เอกสารที่เหมาะสม จำนวน 35 รายการ นำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยเชิงสาเหตุที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการบริหารงานของผู้บริหารคณะสามารถจัดกลุ่มได้เป็น 6 ด้าน ได้แก่ คุณลักษณะผู้นำ ภาวะผู้นำในยุคดิจิทัล บรรยากาศองค์การ วัฒนธรรมองค์การ สมรรถนะองค์การ และการเสริมสร้างพลังอำนาจแก่ผู้ปฏิบัติงาน โดยประสิทธิผลการบริหารงานสามารถอธิบายได้ตามกรอบแนวคิด AGIL ของ Parsons (1951)
ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือ กรอบแนวคิดที่พัฒนาขึ้นสามารถใช้เป็นฐานสำหรับการวิจัยเชิงประจักษ์และเป็นแนวทางในการพัฒนาการบริหารงานของผู้บริหารระดับคณะในมหาวิทยาลัยราชภัฏภายใต้บริบทการเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัลอย่างเป็นระบบ
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กันตชาติ กุดนอก. (2565). ภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครพนม เขต 2. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต (การบริหารการศึกษา). มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
กาญจนา นามวงศ์. (2566). ทักษะของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัลที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการบริหารงานโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบึงกาฬ. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต (การบริหารการศึกษา). มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
จอมภัค จันทะคัต, ณัฐวัฒม์ วงษ์ชวลิตกุล, และอำพล นววงศ์เสถียร. (2564). การวิเคราะห์โมเดลปัจจัยเชิงสาเหตุที่มีอิทธิพลต่อผลการดำเนินงานระดับคณะวิชาของสถาบันอุดมศึกษาเอกชนในประเทศไทย. วารสารวิชาการสมาคมสถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งประเทศไทย. 27(1): 142–157.
ณัฐวุฒิ มนัสตรง, ภาณุพงศ์ เยี่ยมยงวรรณ, กาญจนา บุญส่ง, และเสนาะ กลิ่นงาม. (2566). การปรับเปลี่ยนองค์กรทางการศึกษาสู่ยุคดิจิทัลดิสรัปชั่น. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์. 8(2): 100–108.
นิยดา เปี่ยมพืชนะ. (2559). โมเดลปัจจัยเชิงสาเหตุที่มีอิทธิพลต่อประสิทธิผลการจัดการศึกษาระดับอุดมศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาเอกชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารราชพฤกษ์. 14(1): 25–35.
ประเวช รัตนเพียร, และสุริย์วิภา ไชยพันธุ์. (2561). ปัจจัยโครงสร้างเชิงสาเหตุของภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงและคุณลักษณะผู้นำของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของการบริหารงานมหาวิทยาลัยเอกชน. วารสารธุรกิจปริทัศน์. 10(1): 73–90.
ปุณณิฐฐา มาเชค. (2565). การบริหารองค์กรทางการศึกษาในยุคดิจิทัล. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.
พรวิภา เชยกลิ่น. (2566). ภาวะผู้นำของผู้บริหารสถานศึกษายุคดิจิทัล. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (การบริหารการศึกษา). มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สุวัฒนา ตุ้งสวัสดิ์, และศักดิ์เดช สังคพัฒน์. (2560). ปัจจัยภาวะผู้นำที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการปฏิบัติงานของคณบดีในมหาวิทยาลัยราชภัฏ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล และมหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์. 6(2): 741–750.
Almeida, J. P. L., dos Anjos, F. H., Moreira, M. F., Bermejo, P. H. S., Prata, D. N., & Rodrigues, W. (2025). University efficiency evaluation using data envelopment analysis: Future research agenda. Cogent Education. 12(1): 2445964.
Arntzen, E. (2016). The changing role of deans in higher education: From leader to manager. Universal Journal of Educational Research. 4(9): 2068–2075.
Arokiasamy, A. R. A., & Tamah, A. (2021). A study on shaping academic leadership in Thailand’s public universities: The role of legislation and organizational culture. International Journal of Educational Administration, Management, and Leadership. 2(1): 5–14.
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management. 17(1): 99–120.
Brabazon, T. (2017). From digital disruption to educational excellence: Teaching and learning in the knowledge economy. International Journal of Social Sciences & Educational Studies. 3(3): 188–203.
Cameron, K. S., & Quinn, R. E. (2011). Diagnosing and changing organizational culture: Based on the competing values framework. (3rd ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Çetin, M., & Maral, M. (2022). An analysis of research on the efficiency of higher education in Türkiye. Educational Policy Analysis and Strategic Research. 17(4): 8–36.
Cleverley-Thompson, S. (2016). The role of academic deans as entrepreneurial leaders in higher education institutions. Innovative Higher Education. 41(1): 75–85.
García-Morales, V. J., Garrido-Moreno, A., & Martín-Rojas, R. (2021). The transformation of higher education after the COVID disruption: Emerging challenges in an online learning scenario. Frontiers in Psychology. 12: 616059.
Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2013). Educational administration: Theory, research, and practice. (9th ed.). New York: McGraw-Hill.
Jarupoom, R., & Sirisunhiran, S. (2020). The effectiveness of the administration of educational quality assurance system for performance excellence in Mahidol University. Kasetsart Journal of Social Sciences. 41: 604–613.
Jung, J.-Y. (2022). The effect of authentic leadership of deans and directors on sustainable organizational commitment at universities: Mediated by organizational culture and trust. Sustainability. 14: 11051.
López-Figueroa, J. C., Ochoa-Jiménez, S., Palafox-Soto, M. O., & Hernandez Munoz, D. S. (2025). Digital leadership: A systematic literature review. Administrative Sciences. 15(4): 129.
Maral, M., & Çetin, M. (2024). Teaching, research, and third mission efficiency of universities: A data envelopment analysis and hybrid multi-criteria decision-making approach. Managerial and Decision Economics. 45(4): 2171–2188.
Multan, E., Wójcik-Augustyniak, M., Sobotka, B., & Bis, J. (2023). Application of performance and efficiency indicators in measuring the level of success of public universities in Poland. Sustainability. 15: 13673.
Olabiyi, O. J., Jansen van Vuuren, C., Du Plessis, M., Xue, Y., & Zhu, C. (2025). Digital academic leadership in higher education institutions: A bibliometric review based on CiteSpace. Education Sciences. 15(7): 846-848.
Oliveira, S. R. M., & Saraiva, M. A. (2023). Leader skills interpreted in the lens of education 4.0. Procedia Computer Science. 217: 1296–1304.
Parsons, T. (1951). The social system. New York: Free Press.
Rahman, S. M. M., Tafsirun, U., Faisal-E-Alam, M., Ferreira, P., Loures, L., & Castanho, R. A. (2025). Unveiling perceptions on academic leadership effectiveness: PLS-SEM, fsQCA, and NCA approaches. PLOS ONE. 20(4): e0320723.
Robbins, S. P. (2009). Organizational behavior. (13th ed.). New Jersey: Pearson Education.
Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership. (4th ed.). San Francisco: Jossey-Bass.
Singun, A. Jr. (2025). Unveiling the barriers to digital transformation in higher education institutions: A systematic literature review. Discover Education. 4: 37-38.
Smethers, J. D. (2020). The role of the academic dean in higher education in the United States. Doctor of Philosophy (Communication and Information). University of Tennessee.
Spreitzer, G. M. (1995). Psychological empowerment in the workplace: Dimensions, measurement, and validation. Academy of Management Journal. 38(5): 1442–1465.
Supising, J., Puthaprasert, C., Musikanon, C., Poungkaew, P., & Kosanpipat, S. (2021). School management paradigm in digital disruption era. Interdisciplinary Research Review. 16(2): 19–25.
Tabors, C. M., & Brewer, J. F. (2020). Deaning from the middle: Academic deans’ emotional intelligence and leadership effectiveness. Journal of Educational Leadership in Action. 6(3): Article 5.
Watermeyer, R., Crick, T., Knight, C., & Goodall, J. (2021). COVID-19 and digital disruption in UK universities: Afflictions and affordances of emergency online migration. Higher Education. 81: 623–641.
Wolverton, M., & Gmelch, W. H. (2002). College deans: Leading from within. Phoenix, AZ: Oryx Press.
Yukl. (2013). Leadership in organizations. (8th ed.). New Jersey: Pearson Education.
Zhao, Y., Pinto Llorente, A. M., & Sánchez Gómez, M. C. (2021). Digital competence in higher education research: A systematic literature review. Computers & Education. 168: 104212.
