พุทธนวัตกรรมการบริหารจัดการรายรับและรายจ่ายเพื่อสร้างความเข้มแข็ง ทางการเงินของบุคคล

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาหลักโภควิภาค หลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ และแนวทางการออกแบบนวัตกรรมการบริหารจัดการรายรับและรายจ่ายที่ตรงกับความต้องการของผู้ใช้ ๒) เพื่อพัฒนาพุทธนวัตกรรมต้นแบบสำหรับการบริหารจัดการรายรับและรายจ่ายส่วนบุคคล และ ๓) เพื่อประเมินความพึงพอใจและตรวจสอบความสอดคล้องของโมเดลความสัมพันธ์ระหว่างพุทธนวัตกรรมต้นแบบกับความเข้มแข็งทางการเงินของบุคคลด้วยโมเดลสมการโครงสร้าง การวิจัยใช้รูปแบบการวิจัยและพัฒนาร่วมกับการวิจัยแบบผสานวิธี โดยเริ่มจากการวิจัยเอกสารและการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกเกี่ยวกับความต้องการใช้งานจากกลุ่มเป้าหมาย รวมถึงผู้ทรงคุณวุฒิด้านหลักพุทธธรรมและด้านการบริหารจัดการทางการเงิน เพื่อนำข้อมูลมาสังเคราะห์ร่วมกับหลักโภควิภาคและหลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ แล้วประยุกต์ใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบในการพัฒนาพุทธนวัตกรรมต้นแบบ จากนั้นนำต้นแบบไปทดลองใช้กับอาสาสมัครจำนวน ๓๕๐ คน ประเมินความพึงพอใจ และวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงสาเหตุด้วยโมเดลสมการโครงสร้าง

ผลการวิจัยพบว่า ๑) หลักโภควิภาคและหลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์สามารถประยุกต์ใช้เป็นกรอบในการบริหารจัดการรายรับและรายจ่ายส่วนบุคคลได้ โดยหลักโภควิภาคให้แนวทางในการจัดสรรรายได้ให้เหมาะสมกับการดำรงชีพ การประกอบอาชีพ การลงทุน และการออม ส่วนหลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ให้แนวทางในการสร้างและรักษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจผ่านความขยันหมั่นเพียร การรักษาทรัพย์ การมีกัลยาณมิตร และการดำรงชีวิตอย่างเหมาะสมกับฐานะ เมื่อนำหลักธรรมทั้ง ๒ ประการมาสังเคราะห์ร่วมกับแนวคิดการบริหารจัดการทางการเงิน สามารถกำหนดเป็นกรอบสำหรับการออกแบบพุทธนวัตกรรมการบริหารจัดการรายรับและรายจ่ายส่วนบุคคลได้อย่างเป็นรูปธรรม ๒) พุทธนวัตกรรมต้นแบบที่พัฒนาขึ้นตามกระบวนการคิดเชิงออกแบบ เป็นการบูรณาการหลักพุทธธรรมเข้ากับแนวคิดและพฤติกรรมทางการเงินร่วมสมัย โดยมุ่งส่งเสริมการจัดสรรรายได้ การควบคุมรายจ่าย การออมและรักษาทรัพย์ การดำรงชีวิตอย่างพอประมาณ ตลอดจนการตัดสินใจทางการเงินอย่างมีสติและไม่ประมาท เมื่อนำไปทดลองใช้พบว่า สามารถใช้เป็นแนวทางสนับสนุนการบริหารจัดการรายรับและรายจ่ายส่วนบุคคลได้อย่างเป็นระบบ และ ๓) ผลการประเมินพบว่า ผู้ใช้นวัตกรรมมีความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ ๔.๔๖ และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ ๐.๕๑ ขณะที่ผลการวิเคราะห์โมเดลสมการโครงสร้างพบว่า พุทธนวัตกรรมการบริหารจัดการรายรับและรายจ่าย (BI) และทัศนคติทางการเงิน (AT) มีอิทธิพลต่อการบริหารจัดการเงินตามหลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ (DM) และพฤติกรรมทางการเงินร่วมสมัย (CB) ซึ่งส่งผลต่อความเข้มแข็งทางการเงินของบุคคล (FB) ทั้งทางตรงและทางอ้อมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โมเดลมีความสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ โดยมีค่า χ² = ๒๗๖.๖๕, df = ๒๔๒, n = ๓๕๐, p = .๐๖๒, CFI = .๙๗๔, TLI = .๙๖๓, RMSEA = ๐.๐๒, SRMR = ๐.๐๓ และ χ²/df = ๑.๑๔ แสดงให้เห็นว่าโมเดลที่พัฒนาขึ้นสามารถใช้อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างพุทธนวัตกรรม พฤติกรรมการบริหารจัดการเงิน และความเข้มแข็งทางการเงินของบุคคลได้อย่างเหมาะสม