การวิเคราะห์ความเศร้าโศกของบุคคลที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์ความเศร้าโศกของบุคคลที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถา มีวัตถุประสงค์เพื่อ ๑) ศึกษาความเศร้าโศกของบุคคลที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถา และ๒) วิเคราะห์ความเศร้าโศกของบุคคลที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถา ซึ่งการวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยใช้กรณีศึกษาของบุคคลตามที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถา จำนวน 8 กรณีศึกษามาวิเคราะห์โดยใช้ ทฤษฎีจิตวิทยาตะวันตก ๕ ระยะ และหลักทางพระพุทธศาสนามาเป็นกรอบ ผลการศึกษาวิจัยพบว่า ความเศร้าโศก มิใช่เพียงแค่อารมณ์ที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า แต่เป็นกระบวนการของจิตที่อาศัยเหตุและปัจจัยเกื้อหนุน โดยมีความเกี่ยวเนื่องกับเวทนา ตัณหา และอุปาทานเป็นสำคัญ และยังพบว่า ความเศร้าโศกที่ปรากฏในคัมภีร์มีลักษณะหลากหลาย ทั้งในด้านระดับความรุนแรงของความเศร้าโศก และรูปแบบของการแสดงออก โดยในบางกรณีปรากฏลักษณะที่รุนแรง ในบางกรณีเมื่อเผชิญกับความเศร้าโศกแล้ว สามารถคลายจากความเศร้าโศกได้ หรือในบางกรณีไม่ปรากฏความเศร้าโศกเลย ทั้งนี้ แม้จะเผชิญกับเหตุการณ์ในลักษณะเดียวกันแต่การตอบสนองของแต่ละบุคคลแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ โดยขึ้นอยู่กับสภาพจิตของแต่ละบุคคล นอกจากนี้ ผลการวิจัยยังเสนอว่า กระบวนการเผชิญความเศร้าโศกในงานวิจัยนี้ มิได้ดำเนินไปตามลำดับขั้นที่ตายตัวตามระยะของทฤษฎีตะวันตก หากแต่มีลักษณะเป็นพลวัตของจิตที่เปลี่ยนไปตามระดับของความยึดมั่นถือมั่น