รูปแบบกิจกรรมการส่งเสริมความสุขตามหลักภาวนา ๔ ของผู้สูงอายุที่รับฟังสถานีวิทยุกระจายเสียงคลื่น FM ๑๐๐.๒๕ MHz จังหวัดปราจีนบุรี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ดังนี้ ๑)  เพื่อศึกษาความสุขตามหลักภาวนา ๔ ของผู้สูงวัยที่ฟังรายการจากวิทยุของคลื่น FM ๑๐๐.๒๕ MHz  ๒)  เพื่อพัฒนารูปแบบกิจกรรมการเสริมสร้างความสุขตามหลักภาวนา ๔ เพื่อลดความเสี่ยงจากพฤติกรรมเนือยนิ่งในกลุ่มผู้สูงอายุที่รับฟังรายการจากสถานีวิทยากระจายเสียงคลื่น FM ๑๐๐.๒๕ MHz จังหวัดปราจีนบุรี และ ๓) เพื่อนำเสนอรูปแบบการเสริมสร้างความสุขตามหลักภาวนา ๔ เพื่อลดความเสี่ยงจากพฤติกรรมเนือยนิ่งในกลุ่มผู้สูงอายุที่รับฟังรายการจากสถานีวิทยากระจายเสียงคลื่น FM ๑๐๐.๒๕ MHz จังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งเป็นการวิจัยการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods) โดยผู้วิจัยได้ทำการศึกษาค้นคว้าข้อมูลในด้านเนื้อหาเอกสารและสัมภาษณ์ (In-depth Interview) กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญเชิงลึก (Key Informants) กับกลุ่มเป้าหมายโดยใช้เครื่องมือในการวิจัยคือแบบสัมภาษณ์เชิงลึก  และนำข้อมูลมาวิเคราะห์โดยเรียบเรียงเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่าความสุขของผู้สูงวัยมิได้หมายถึงเพียงสุขภาวะทางกายเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการมีจิตใจที่สงบเยือกเย็น มีความพึงพอใจในตนเองและโลกภายนอกโดยไม่ยึดติด ซึ่งความสุขเชิงบูรณาการนี้สามารถส่งเสริมได้ผ่านกิจกรรมที่สอดคล้องกับหลักภาวนา ๔ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มผู้สูงวัยที่มีพฤติกรรมเนือยนิ่งจากการใช้ชีวิตประจำวันแบบซ้ำซากและมีข้อจำกัดในการเคลื่อนไหวทางกายภาพ จากข้อมูลเชิงประจักษ์ดังกล่าว ผู้วิจัยจึงได้ออกแบบและพัฒนา "PAVANA ๔ WELLNESS MODEL" ซึ่งเป็นรูปแบบการส่งเสริมความสุขที่อิงหลักภาวนา ๔ ผ่านกิจกรรมสร้างสรรค์ที่สอดรับกับวิถีชีวิตของผู้สูงวัย เริ่มต้นจากการพัฒนาทางด้าน กายานุปัสสนา ที่เน้นการดูแลสุขภาพกายผ่านกิจกรรมเบาๆ ที่เหมาะสม ควบคู่ไปกับ เวทนานุปัสสนา เพื่อปรับสมดุลอารมณ์ด้วยการฝึกสังเกตความรู้สึกทางกายและใจ ให้เกิดการรับรู้ความทุกข์ ความสุข หรือความเฉยเมยอย่างมีสติ นอกจากนี้ยังมุ่งเน้นด้าน จิตตานุปัสสนา เพื่อส่งเสริมจิตใจให้สงบ ลดความกังวล ความเศร้า และความเครียดผ่านการฝึกสมาธิและการเจริญเมตตา และท้ายที่สุดคือด้าน ธรรมานุปัสสนา ซึ่งเป็นการพัฒนาปัญญาผ่านการรับฟังธรรมะ การสนทนาธรรม และการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ชีวิต เพื่อสร้างความเข้าใจในธรรมชาติของโลกและนำไปสู่ความสุขที่ยั่งยืนในวัยสูงอายุ