การอนุรักษ์อัตลักษณ์วัฒนธรรมผ่านลวดลายเครื่องปั้นดินเผาบ้านกูบังบาเดาะ จังหวัดปัตตานี มรดกภูมิปัญญาท้องถิ่นในยุคเศรษฐกิจสร้างสรรค์

บทคัดย่อ

          งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออนุรักษ์อัตลักษณ์มรดกทางวัฒนธรรมพื้นถิ่นผ่านลวดลายเครื่องปั้นดินเผาบ้านกูบังบาเดาะ จังหวัดปัตตานี พัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาบนฐานอัตลักษณ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภคในยุคเศรษฐกิจสร้างสรรค์รวมทั้งประเมินการยอมรับผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ ถ่ายทอดองค์ความรู้ และส่งเสริมช่องทางการจำหน่าย ใช้วิธีการวิจัยเชิงประยุกต์โดยการศึกษาเอกสารลงพื้นที่สัมภาษณ์กลุ่มภูมิปัญญา สำรวจความต้องการผู้บริโภค และออกแบบผลิตภัณฑ์ร่วมกับชุมชน ผลการวิจัยพบว่า ลวดลายท้องถิ่นจังหวัดปัตตานีแบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ ลายลังกาสุกะ และลายมลายู ซึ่งสมาชิกกลุ่มเลือก “ลายดอกพิกุล” จากลายลังกาสุกะ มาประยุกต์ใช้ในการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ได้แก่ แจกัน และกระถางต้นไม้ ทั้งในรูปแบบเครื่องปั้นดินเผาดั้งเดิมและงานเคลือบดินเผา ผลการประเมินการยอมรับจากกลุ่มตัวอย่าง (n=100) พบว่า ผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ได้รับการยอมรับในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย = 4.10–4.20) โดยปัจจัยที่ได้รับการยอมรับสูงสุด ได้แก่ ลวดลาย ความเป็นเอกลักษณ์ และความสวยงามของบรรจุภัณฑ์ นอกจากนี้ การถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กลุ่มผู้ด้อยโอกาสจำนวน 21 คน นำไปสู่การเพิ่มสมาชิกกลุ่มผลิตเครื่องปั้นดินเผา 3 ราย ซึ่งสามารถสร้างรายได้เฉลี่ย 4,000–5,000 บาท/เดือน แสดงให้เห็นว่าภูมิปัญญาท้องถิ่นสามารถเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจสร้างสรรค์เพื่อความยั่งยืนของชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ