รูปแบบการพัฒนาความสุขของผู้สูงอายุตามแนวพุทธจิตวิทยาในสังคมสมัยใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาคุณลักษณะความสุขที่พึงประสงค์สำหรับผู้สูงอายุในสังคมไทย 2) เพื่อพัฒนารูปแบบความสุขสำหรับผู้สูงอายุตามแนวพุทธจิตวิทยาในสังคมสมัยใหม่ 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบความสุขผู้สูงอายุตามแนวพุทธจิตวิทยาในสังคมสมัยใหม่ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึกเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญด้านพระพุทธศาสนา ด้านจิตวิทยา และด้านผู้สูงอายุ 17 รูป/คน และการสนทนากลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ 9 รูป/คน การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เนื้อหา แล้วนำมาพัฒนารูปแบบความสุขของผู้สูงอายุตามแนวพุทธจิตวิทยาในสังคมสมัยใหม่ ผลการวิจัยพบว่า 1) คุณลักษณะความสุขที่พึงประสงค์สำหรับผู้สูงอายุในสังคมไทยสมัยใหม่ มีองค์ประกอบ 7 ด้าน คือ (1) มีร่างกายแข็งแรงสมบูรณ์ดี (2) มีจิตใจแจ่มใส ร่าเริงเบิกบาน (3) สามารถปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อมได้ดี (4) อยู่กับครอบครัวได้อย่างมีความสุข (5) มีฐานะทางการเงินใช้จ่ายได้พอเพียง (6) ทำประโยชน์ให้แก่คนรอบข้างและสังคมได้ตามศักยภาพที่เป็นอยู่ (7) สามารถใช้ประโยชน์จากสื่ออิเล็กทรอนิกส์พื้นฐานตามสังคมสมัยใหม่ได้ 2) การพัฒนารูปแบบความสุขให้แก่ผู้สูงอายุตามแนวพุทธจิตวิทยา ดำเนินการโดยสร้างกระบวนการพัฒนาผู้สูงอายุตามจุดมุ่งหมายให้เกิดคุณลักษณะที่พึงประสงค์ทั้ง 7 ด้าน ด้วยการบูรณาการหลักพุทธจิตวิทยา ประกอบด้วย (1) การสร้างความเข้าใจในหลักพุทธ ธรรมชาติแห่งไตรลักษณ์ ที่มีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไปตามวัฏแห่งสังขาร (2) ตระหนักถึงอัตวิสัยที่จะสร้างความสุขด้วยตนเอง ด้วยการมีจิตวิทยาเชิงบวกในการคิด การพูด การทำ และ (3) สร้างคุณลักษณะแห่งพรหมวิหาร 4 และพัฒนาทักษะความเป็นกัลยาณมิตรให้เกิดขึ้นในตนซึ่งจัดเป็นโปรแกรมการฝึกอบรมตามกระบวนการพัฒนาคุณลักษณะผู้สูงอายุ 3) รูปแบบการพัฒนาความสุข ของผู้สูงอายุตามแนวพุทธจิตวิทยาในสังคมสมัยใหม่ คือ กระบวนการฝึกอบรมผู้สูงอายุด้วยกิจกรรมสร้างสรรค์ 3 ขั้นตอนประกอบด้วย ขั้นตอนที่ 1 การสร้างความรู้ความเข้าใจในกระบวนการไตรลักษณ์ ขั้นตอนที่ 2 สร้างความตระหนักและพัฒนาอัตวิสัยการสร้างความสุขแก่ตนเอง และขั้นตอนที่ 3 การสร้างคุณลักษณะแห่งพรหมวิหาร 4 และกัลยาณมิตร 7 เพื่อไปสู่จุดมุ่งหมายในการสร้างความสุขที่พึงประสงค์ของผู้สูงอายุทั้ง 7 ด้าน