พุทธศาสตร์: วิทยาศาสตร์ทางพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

ความรู้ที่เรียกว่าปัญญามี ๒ ชนิดในโลกนี้ ตามหลักในทางพระพุทธศาสนา กล่าวคือ พุทธศาสตร์ กับวิทยาศาสตร์ ซึ่งศาสตร์ทั้งสองนี้มีความแตกต่างกัน แต่สามารถนำมาบูรณาการกันได้ ดังนี้พุทธศาสตร์เกิดจากความรู้ที่มีชื่อเรียกหลายอย่างเช่น ปัญญา ๓ วิชชา ๘ และมรรคมีองค์ ๘ เหล่านี้รวมเรียกว่า ความรู้ ซึ่งตรงข้ามกับความไม่รู้ที่เรียกว่า อวิชชา ซึ่งเป็นชื่อของหลักธรรมในปฏิจจสมุปบาทสายเกิด ที่นำไปใช้กับทางโลกคือ วิทยาศาสตร์ เป็นกระบวนการเกิดสรรพสิ่ง แต่ว่า ถ้าเป็นสายดับนั้นใช้ในทางธรรมหรือพุทธศาสนา เป็นกระบวนการดับของสรรพสิ่ง ถึงศาสตร์ทั้งสองจะแตกต่างกันแต่ก็รวมอยู่ให้หัวข้อธรรมเดียวกัน เพราะมีความสอดคล้องกัน คือ ความรู้ในทางโลกเกิดจากปัญญาในทางวิทยาศาสตร์ที่เรียกว่า ระเบียบวิธีวิจัย ซึ่งประกอบด้วยหลักการ ๔ อย่าง คือ ๑) ปัญหาการวิจัย ซึ่งตรงกับทุกขสัจในทางพุทธศาสตร์ ๒) ที่มาของปัญหา ซึ่งตรงกับสมุทัยสัจในทางพุทธศาสตร์ ๓) วิธีการแก้ปัญหา ซึ่งตรงกับทุกขนิโรธในทางพุทธศาสตร์ ๔) ทางออกจากปัญหา ซึ่งตรงกับทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาในทางพุทธศาสตร์ จากความสอดคล้องกันดังกล่าวนี้เอง นำไปสู่องค์ความรู้ใหม่ที่จะกล่าวต่อไปคือ พุทธวิทยาการหมายถึงวิทยาศาสตร์ทางพระพุทธศาสนา ซึ่งมีความหมายอยู่ ๒ ประการ คือ ๑) การนำเอาระเบียบวิธีของวิทยาศาสตร์เป็นเกณฑ์สร้างความรู้เรียกว่า ธรรมวิธี หรือธรรมวิทยา และ ๒) การนำเอาหลักการทางพุทธศาสตร์นำเป็นเกณฑ์ในการสร้างความรู้เรียกว่า พุทธวิธี หรือพุทธวิทยา