ปัจจัยเชิงบูรณาการที่ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตตามหลักพุทธธรรมของผู้สูงอายุหลังวัยเกษียณ วัดชลประทานรังสฤษดิ์ จังหวัดนนทบุรี
คำสำคัญ:
คำสำคัญ : ปัจจัยเชิงบูรณาการ การดำเนินชีวิต หลักพุทธธรรม ผู้สูงอายุวัยเกษียณบทคัดย่อ
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ตามที่กำหนดไว้สามประการ คือ 1) เพื่อศึกษาลักษณะการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุหลังวัยเกษียณตามหลักพุทธธรรม (ภาวนา 4 และสังคหวัตถุ 4) และตรวจสอบความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิต 2) เพื่อศึกษาปัจจัยเชิงบูรณาการ (เศรษฐกิจ สังคม การเมือง เทคโนโลยี สิ่งแวดล้อม และพลวัตการเปลี่ยนแปลง) ที่ส่งผลต่อการดำเนินชีวิตตามหลักพุทธธรรมของผู้สูงอายุหลังวัยเกษียณในสังคมสมัยใหม่ และ 3) เพื่อพัฒนาและตรวจสอบความเหมาะสมของโมเดลต้นแบบ ที่ส่งเสริมการดำเนินชีวิตของผู้สูงอายุหลังเกษียณตามหลักพุทธธรรม กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้สูงอายุหลัง วัยเกษียณ วัดชลประทานรังสฤษฏ์ ในพื้นที่จังหวัดนนทบุรี ขนาดกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 450 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม การวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ สถิติพื้นฐาน (จำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน) และสถิติเปรียบเทียบ (t-test, F-test, Regression) และสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 พระสงฆ์นักวิชาการจำนวน 8 รูป และกลุ่มที่ 2 ผู้สูงอายุในวัยหลังเกษียณจำนวน 16 คน ผลการวิจัยพบว่า 1) คุณภาพชีวิตตามหลักสังคหวัตถุ สะท้อนว่าปัจจัยทางสังคมเป็นเงื่อนไขหลักในการหล่อเลี้ยงการเสียสละและการเกื้อกูล 2) คุณภาพชีวิตตามหลักภาวนา แสดงให้เห็นว่าการปฏิบัติธรรมด้านจิตใจไม่ได้ขึ้นอยู่กับปัจจัยด้านใดด้านหนึ่ง แต่ต้องอาศัยเครือข่ายปัจจัยที่หลากหลาย และ 3) คุณภาพชีวิตภาพรวม ซึ่งถือว่าสูงที่สุดในทั้งสามมิติ แสดงถึงความเป็นเอกภาพของปัจจัยเชิงบูรณาการที่เกื้อหนุนต่อการดำเนินชีวิตตามหลักพุทธธรรม กล่าวคือ ผู้สูงอายุที่สามารถปรับตัวทางสังคม ใช้เทคโนโลยี เข้าถึงสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการปฏิบัติ และเข้าใจพลวัตการเปลี่ยนแลงของสังคมการเมือง ย่อมมีคุณภาพชีวิตที่มั่นคงและสมดุลยิ่งขึ้น
เอกสารอ้างอิง
กรมสุขภาพจิต. (2558). คู่มือความสุข 5 มิติสำหรับผู้สูงอายุ (ฉบับปรับปรุง). นนทบุรี: สำนักส่งเสริมและพัฒนาสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข.
นริสา วงศ์พนารักษ์. (2556). การสร้างเสริมสุขภาวะทางจิตในสังคมผู้สูงอายุ. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 6(2), หน้า 160–164.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2542). พจนานุกรมพุทธศาสน์ฉบับประมวลศัพท์. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พุทธศาสนากับสังคมไทย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2552). พุทธธรรม (ฉบับปรับขยาย). กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระไพศาล วิสาโล. (2558). ดิจิทัลกับชีวิตพุทธ. กรุงเทพฯ: สถาบันชาวพุทธเพื่อสังคม.
พระสุชีโว. (2547). ภาวนา 4 แนวทางการพัฒนามนุษย์. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2564). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย.
วศิน อินทสระ. (2544). การประยุกต์หลักธรรมเพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
สำนักงานวัดชลประทานรังสฤษดิ์. (2567). รายงานประจำปี. นนทบุรี: วัดชลประทานรังสฤษดิ์.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2562). การคาดประมาณประชากรของประเทศไทย พ.ศ. 2553-2583 ฉบับปรับปรุง. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
อรนิษฐ์ แสงทองสุข. (2563). การศึกษาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในประเทศไทย กรณีศึกษา เขตกรุงเทพมหานคร ปทุมธานี และนนทบุรี. (งานวิจัย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีปทุม.
Baltes & M. M. Baltes. (1990). Successful aging: Perspectives from the behavioral sciences. New York: Cambridge University Press.
Baltes, P. B. (1997). On the incomplete architecture of human ontogeny: Selection, optimization, and compensation as foundation of developmental theory. American Psychologist. 52(4), pp. 366–380.
Burke, R. J. (2000). Do managerial men benefit from organizational values supporting work-personal life balance? Women in Management Review. 15(2), pp. 81–89.
Butler, R. N., & Gleason, H. P. (1985). Productive aging: Enhancing vitality in later life. New York: Springer Publishing Company.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). California: Sage.
Erikson, E. H. (1982). The life cycle completed: A review. New York: Norton.
Eisner, E. W. (1991). The Enlightened Eye: Qualitative Inquiry and the Enhancement of Educational Practice. New York: Macmillan.
Eisner, E. W. (1998). The Enlightened Eye: Qualitative Inquiry and the Enhancement of Educational Practice. New Jersey: Merrill.
Field, A. (2017). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). California: Sage.
Kabat-Zinn, J. (2013). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness (Revised ed.). New York: Bantam Books.
Keyes, C. L. M. (2007). Promoting and protecting mental health as flourishing: A complementary strategy for improving national mental health. American Psychologist. 62(2), pp. 95–108.
Koenig, H. G., King, D. E., & Carson, V. B. (2012). Handbook of religion and health. New York: Oxford University Press.
Lawton, M. P., & Nahemow, L. (1973). Ecology and the aging process. Washington DC: American Psychological Association.
Levy, D. M. (2016). Mindful tech: How to bring balance to our digital lives. New Haven: Yale University Press.
Maslow, A. H. (1954). Motivation and personality. New York: Harper & Row.
Putnam. (2000). Social Capital Research. Retrieved August 25, 2025, from https://www.socialcapitalresearch.com/putnam-on-social-capital-democratic-or-civic-perspective/
Ryff, C. D., & Singer, B. H. (2000). Interpersonal flourishing: A positive health agenda for the new millennium. Personality and Social Psychology Review. 4(1), pp. 30–44.
United Nations. (2019). Department of Economic and Social Affairs, Population Division. World population ageing 2019. Retrieved August 25, 2025, from https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/aging_theme_world_population_ageing_2019_10_key_messages.pdf
WHOQOL Group. (1998). The World Health Organization quality of life assessment (WHOQOL): Development and general psychometric properties. Social Science & Medicine. 46(12), pp. 1569–1585.
World Health Organization. (2023). UN decade of healthy ageing: Plan of action 2021-2030. Geneva: World Health Organization.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของ มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรีและบุคลากรท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
