การจัดการศึกษาและการวัดประเมินผลเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพของผู้เรียนในสถานศึกษา
คำสำคัญ:
การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพ, ทักษะอาชีพในศตวรรษที่ 21, การวัดประเมินผลบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวคิด หลักการ และรูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพของผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 โดยใช้การวิเคราะห์เอกสาร แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำไปสังเคราะห์เป็นกรอบแนวทางการดำเนินงานของสถานศึกษาอย่างเป็นระบบ ผลการศึกษาพบว่า การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพควรดำเนินการภายใต้กรอบแนวคิดเชิงบูรณาการ 3 มิติหลัก ได้แก่ 1) ด้านหลักสูตร ซึ่งทำหน้าที่กำหนดทิศทางการพัฒนาผู้เรียนอย่างต่อเนื่องตามช่วงวัย ตั้งแต่การปลูกฝังคุณลักษณะพื้นฐาน การเรียนรู้เกี่ยวกับอาชีพ การค้นพบตนเอง จนถึงการพัฒนาทักษะเฉพาะทาง 2) ด้านการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ที่เน้นการลงมือปฏิบัติจริง การเรียนรู้จากประสบการณ์ สถานการณ์จำลอง และการมีส่วนร่วมของชุมชนและสถานประกอบการ และ 3) ด้านการวัดประเมินผลที่สะท้อนศักยภาพของผู้เรียน และใช้เป็นข้อมูลในการพัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้ นอกจากนี้ ทักษะอาชีพที่จำเป็นสำหรับผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 ควรพัฒนาอย่างสมดุลระหว่างทักษะจำเป็นสำหรับอาชีพ ได้แก่ การคิดวิเคราะห์ การสร้างสรรค์ การสื่อสาร การทำงานเป็นทีม และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ควบคู่กับทักษะวิชาชีพที่เกี่ยวข้องกับองค์ความรู้เฉพาะด้านและการเป็นผู้ประกอบการ เพื่อเสริมสร้างความพร้อมในการทำงานและการเรียนรู้ตลอดชีวิต จากการสังเคราะห์องค์ความรู้สามารถพัฒนาเป็นรูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อส่งเสริมทักษะอาชีพของผู้เรียน ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ คือ องค์ประกอบที่ 1 หลักการ องค์ประกอบที่ 2 ปัจจัยนำเข้า องค์ประกอบที่ 3 กระบวนการบริหารจัดการ และองค์ประกอบที่ 4 ผลผลิต ข้อค้นพบสำคัญชี้ให้เห็นว่า การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพจะประสบผลสำเร็จเมื่อสถานศึกษาบูรณาการหลักสูตร การจัดการเรียนรู้ และการวัดประเมินผลอย่างสอดคล้องกัน ส่งผลให้ผู้เรียนมีความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ สามารถค้นพบศักยภาพของตนเอง วางแผนเส้นทางการศึกษาและอาชีพได้อย่างเหมาะสม อันนำไปสู่การพัฒนากำลังคนที่มีคุณภาพสอดคล้องกับความต้องการของสังคมและตลาดแรงงานในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
กีรติ สุวรรณโน. (2562). การสร้างแบบวัดทักษะชีวิตและอาชีพในศตวรรษที่ 21 สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.
ขจรเกียรติ ชลเทพ. (2568). การบริหารจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพที่จำเป็นแห่งอนาคต. วารสารการบริหารการศึกษา มมร.วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 5(2), 192–204.
ปณิชา ชัยกุลภัทรโชติ. (2562). การพัฒนาแบบวัดทักษะในศตวรรษที่ 21 ด้านการเรียนรู้และนวัตกรรม ของนักเรียนชั้นประถมศึกษา [การค้นคว้าอิสระการศึกษามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ปาริชาติ อังกาบ และทัศน์ศิรินทร์ สว่างบุญ. (2561). การสร้างแบบวัดทักษะชีวิตและอาชีพ ตามแนวคิดทักษะในศตวรรษที่ 21 สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย. วารสารการวัดผลการศึกษา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 24(2), 128–142.
เพ็ญนภา กุลนภาดล, จิตรา ดุษฎีเมธา, ผลาดร สุวรรณโพธิ์ และประชา อินัง. (2559). การพัฒนาทักษะอาชีพและการดำรงชีพ สำหรับการเรียนรู้ศตวรรษที่ 21 ด้วยกระบวนการเชิงจิตวิทยาเสริมสร้างศักยภาพแห่งตน [รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์]. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
ภานุชนารถ ทองคำเปลว, ไพรภ รัตนชูวงศ์ และพูนชัย ยาวิราช. (2568). แนวทางการบริหารหลักสูตรเพื่อส่งเสริมทักษะอาชีพสำหรับนักเรียนในโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษากลุ่มห้วยชมภู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 1. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 8(2), 346–357.
มลวัฒน์ มะลิวัลย์, สังวาร วังแจ่ม และทัศนีย์ บุญมาภิ. (2567). การพัฒนาหลักสูตรการจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อสร้างทักษะอาชีพในท้องถิ่นเรื่องการพัฒนาไส้อั่วสมุนไพรและแคบหมู โรงเรียนบ้านเวียงแหงสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ เขต 3. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชพฤกษ์, 10(3), 107–122.
วรรณากร พรประเสริฐ. (2563). เอกสารประกอบการสอนการวัดประเมินผลการเรียนรู้. วิทยาลัยการศึกษา มหาวิทยาลัยพะเยา.
ศราวุธ ศรีหาบุญทัน, ชูเกียรติ วิเศษเสนา และวรสิทธิ์ รัตนวราหะ. (2568). รูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อเสริมสร้างทักษะอาชีพและการมีงานทำของนักเรียน โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดเล็ก สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาในกลุ่มจังหวัดนครชัยบุรินทร์. สิกขา วารสารศึกษาศาสตร์, 12(1), 138–148.
สมถวิล วิจิตรวรรณา. (2565). แบบวัดเชิงสถานการณ์: ประยุกต์ใช้วัดคุณลักษณะนิสัย. วารสารการวัดประเมินผลสถิติและการวิจัยทางสังคมศาสตร์, 3(1), 11–19.
สายพิน ราชลำ. (2560). การพัฒนาแบบวัดทักษะชีวิตและอาชีพในศตวรรษที่ 21 ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นในโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 39 [วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
สายเพ็ญ บุญทองแก้ว, บรรจง เจริญสุข และญาณิศา บุญจิตร์. (2563). การพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพสำหรับนักเรียนในโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุราษฎร์ธานี เขต 2. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 7(9), 96–110.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2561). แนวทางการเสริมทักษะและสร้างเสริมประสบการณ์อาชีพให้กับนักเรียน. กลุ่มพัฒนาระบบการแนะแนว สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). รูปแบบการวัดประเมินผลการเรียนรู้ในสถานศึกษาที่ส่งเสริมผู้เรียนให้เกิดผลลัพธ์ที่พึงประสงค์ของการศึกษาตามมาตรฐานการศึกษาของชาติ พ.ศ. 2561. บริษัท 21 เซ็นจูรี่ จำกัด.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567). การศึกษาแนวทางการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานเพื่อการมีงานทำ. บริษัท พริกหวาน-กราฟิค จํากัด.
สุทธิพงศ์ บุญผดุง. (2568). เอกสารประกอบการสอน รายวิชาการวัดประเมินผลการเรียนรู้. คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัย- ราชภัฏสวนสุนันทา.
สุพิศ ศรีบัว. (2566). การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นการปลูกกัญชงเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพสำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(9), 166–175.
สุภาวดี มาศบาง. (2566). แนวทางการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพฐานชุมชนโดยวิทยาลัยชุมชน [วิทยานิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
องอาจ นัยพัฒน์. (2564). แนวคิดเบื้องต้นเกี่ยวกับการวัดประเมินทางการศึกษา. ในภาควิชาการวัดผลและวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (บ.ก.), ตำรารายวิชา ศษ 251 การวัดประเมินผลทางการศึกษาและการเรียนรู้ (หน้า 1–22). มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
อรวรรณ ปาวัณณะ และสุบัน พรเวียง. (2567). แนวทางการจัดการศึกษาเพื่อเตรียมสู่การประกอบอาชีพของนักเรียน บุตรหลานแรงงานต่างด้าว โรงเรียนในอำเภอหางดง สังกัดสำนักงาน เขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ เขต 4. Journal of Buddhist Education and Research: JBER, 10(2), 199–217.
อิบตีซัม อิแอ. (2564). การพัฒนาแบบวัดทักษะชีวิตและการทำงานในศตวรรษที่ 21 ของนักศึกษาวิทยาลัยชุมชนในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้โดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีการตอบสนองข้อสอบแบบพหุวิภาค [วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
อุทัยวรรณ แซ่โง้ว. (2565). การพัฒนาแบบวัดทักษะทางสังคมและการเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรมสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย [วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สหศาสตร์: วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
สหศาสตร์: วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ให้ความสำคัญกับการคุ้มครองลิขสิทธิ์และสิทธิของผู้นิพนธ์ในการเผยแพร่ผลงานวิชาการ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมความโปร่งใส ความถูกต้องตามหลักวิชาการ และสอดคล้องกับแนวปฏิบัติสากล ทั้งนี้ วารสารกำหนดนโยบายดังต่อไปนี้
|
1. การยอมรับเงื่อนไขการเผยแพร่ - ผู้นิพนธ์ที่ส่งบทความเพื่อตีพิมพ์ ต้องปฏิบัติตามนโยบายและเงื่อนไขการเผยแพร่ของวารสารโดยเคร่งครัด - การส่งบทความถือเป็นการยอมรับให้นำบทความเข้าสู่กระบวนการพิจารณาและการเผยแพร่ตามมาตรฐานของวารสาร |
|
2. การโอนลิขสิทธิ์ - เมื่อบทความได้รับการตอบรับเพื่อตีพิมพ์ ผู้เขียนโอนลิขสิทธิ์ของบทความให้แก่วารสาร - วารสารมีสิทธิ์เผยแพร่ ทำซ้ำ และเผยแพร่บทความในทุกรูปแบบ ทั้งสิ่งพิมพ์ เว็บไซต์ และสื่อออนไลน์อื่น ๆ |
|
3. สิทธิ์ของผู้นิพนธ์หลังการโอนลิขสิทธิ์ - ผู้นิพนธ์ยังคงมีสิทธิ์ใช้บทความเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การสอน การวิจัยส่วนบุคคล การใช้ประกอบวิทยานิพนธ์ หรือการเผยแพร่ในแพลตฟอร์มที่ไม่ใช่เชิงพาณิชย์ - การนำบทความไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์เชิงพาณิชย์ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสารก่อนเป็นลายลักษณ์อักษร |
|
4. การเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตสาธารณะ (Creative Commons License) - บทความทั้งหมดในวารสารจะเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) - บุคคลอื่นสามารถเผยแพร่หรือแบ่งปันบทความได้โดยต้องให้เครดิตแก่ผู้นิพนธ์ต้นฉบับ แต่ห้ามแก้ไข ดัดแปลง หรือใช้ในเชิงพาณิชย์ |
|
5. ความถูกต้องของเนื้อหาและการใช้สื่อจากบุคคลที่สาม - ผู้เขียนต้องรับรองว่าบทความที่ส่งเพื่อตีพิมพ์เป็นผลงานต้นฉบับของตนเอง ไม่ได้ส่งซ้ำซ้อน (duplicate submission) และไม่ละเมิดลิขสิทธิ์หรือคัดลอกผลงานของผู้อื่น รวมถึงไม่มีการปลอมแปลงข้อมูล การตีพิมพ์ซ้ำ หรือการกระทำใด ๆ ที่ขัดต่อหลักจริยธรรมทางวิชาการ - ผู้เขียนต้องรับผิดชอบในการขออนุญาตใช้สื่อจากบุคคลที่สาม เช่น ภาพ ตาราง หรือกราฟิก และต้องอ้างอิงหรือให้เครดิตอย่างถูกต้องน |
|
6. ข้อจำกัดความรับผิดชอบ (Disclaimer) - บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารสหศาสตร์: วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร - ข้อความ ข้อมูล และข้อคิดเห็นที่ปรากฏในบทความเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนแต่ละท่านโดยตรง มิได้สะท้อนถึงทัศนะหรือจุดยืนของกองบรรณาธิการหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง - หากบทความมีข้อผิดพลาดหรือการละเมิดสิทธิ์ใด ๆ ความรับผิดชอบทั้งหมดเป็นของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว - การนำบทความไปใช้ในเชิงพาณิชย์ ต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากบรรณาธิการวารสารก่อน ทั้งนี้ ผู้ขออนุญาตต้องจัดทำคำชี้แจงเกี่ยวกับวัตถุประสงค์และลักษณะการใช้งานอย่างชัดเจน การใช้บทความในเชิงพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาตถือเป็นความรับผิดชอบของผู้ใช้แต่เพียงผู้เดียว |
