อนิจจังในกาพย์พระไชยสุริยา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มุ่งศึกษาอนิจจังในกาพย์เรื่องพระไชยสุริยาของสุนทรภู่ โดยใช้การวิเคราะห์ตัวบทวรรณคดีจากฉบับกรมศิลปากร พ.ศ. 2508 เป็นข้อมูลหลักและอ้างอิงหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา ผลการศึกษาพบว่า แนวคิดอนิจจังในกาพย์พระไชยสุริยา ปรากฏชัดผ่านเหตุการณ์และพฤติกรรมของตัวละคร โดยสามารถจำแนกได้เป็น 4 ประการ ได้แก่ 1) เกิดดับ (อุปฺปาทวยปฺปวตฺติโต) แสดงผ่านการเกิดขึ้นและดับสูญของ ความรุ่งเรืองแห่งเมืองสาวัตถีและอำนาจของพระไชยสุริยา ซึ่งสื่อให้เห็นกฎแห่งความเปลี่ยนแปลงของชีวิตและสังคม 2) แปรปรวน (วิปริณามโต) ปรากฏในความเสื่อมทางจิตใจและศีลธรรมของผู้คน ตลอดจนความเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมและโชคชะตา 3) ชั่วคราว (ตาวกาลิกโต) แสดงให้เห็นว่า ความสุข ความมั่งคั่ง และสถานะทางโลกดำรงอยู่เพียงชั่วขณะ ก่อนจะสิ้นสุดลงตามเวลา และ 4) แย้งต่อความเที่ยง (นิจจปฏิกเขปโต) สื่อให้เห็นว่าสรรพสิ่งไม่อาจดำรงอยู่คงที่ แม้มนุษย์จะพยายามยึดถือหรือสร้างที่พึ่งที่มั่นคงด้วยอำนาจหรือไสยศาสตร์ก็ตาม ซึ่งวรรณคดีเรื่องนี้เป็นเครื่องสะท้อนโลกทัศน์ทางพุทธปรัชญาที่มุ่งให้มนุษย์ตระหนักถึงอนิจจังของชีวิตและหันกลับมาปฏิบัติธรรม เพื่อละวางความยึดติดในสังขารซึ่งเป็นหนทางสู่ความสงบเย็นอย่างแท้จริง