เครื่องมือการสอนสังคมศึกษาที่บูรณาการการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดียเพื่อส่งเสริมสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักศึกษาระดับอาชีวศึกษา
คำสำคัญ:
การศึกษาระดับอาชีวศึกษา, ความเป็นพลเมืองดิจิทัล, การเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดีย, นวัตกรรมสังคมศึกษาบทคัดย่อ
การสอนสังคมศึกษาในระดับอาชีวศึกษาไทยภายใต้บริบทการเปลี่ยนแปลงของสังคมดิจิทัล มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาผู้เรียนให้เป็นกำลังคนที่มีทั้งทักษะวิชาชีพและความพร้อมในการดำรงชีวิตในสังคมร่วมสมัย อย่างไรก็ตาม การจัดการเรียนการสอนในทางปฏิบัติยังเผชิญข้อจำกัดหลายประการ ทั้งความเหลื่อมล้ำด้านทรัพยากรและโครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยี ความไม่พร้อมของครูในการออกแบบการเรียนรู้เชิงบูรณาการ และรูปแบบการเรียนการสอนที่ยังคงเน้นการถ่ายทอดเนื้อหาเป็นหลัก ส่งผลให้การพัฒนาสมรรถนะด้านการคิด การสื่อสาร และความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้เรียนยังไม่เกิดขึ้นอย่างเต็มศักยภาพ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายศักยภาพของแนวคิดการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดียในการจัดการเรียนรู้สังคมศึกษา เพื่อส่งเสริมสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้เรียนระดับอาชีวศึกษาไทย พร้อมทั้งเสนอกรอบแนวคิดสำหรับการออกแบบการจัดการเรียนรู้และการประเมินผลเชิงสมรรถนะที่สอดคล้องกับบริบทของสังคมดิจิทัลและลักษณะการเรียนรู้ของผู้เรียนในระดับอาชีวศึกษา เนื้อหาของบทความนี้ได้จากการทบทวน วิเคราะห์ และสังเคราะห์วรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนการสอนสังคมศึกษา แนวคิดการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดีย และสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัล เพื่อนำมาประมวลเป็นกรอบแนวคิดสำหรับการออกแบบการจัดการเรียนรู้และการประเมินผลเชิงสมรรถนะที่เหมาะสมกับบริบทของผู้เรียนระดับอาชีวศึกษาไทยในสังคมดิจิทัล การศึกษาอาชีวะ แนวคิดพลเมืองดิจิทัล และการเล่าเรื่องแบบทรานส์มีเดีย เพื่อนำมาพัฒนาเป็นกรอบแนวคิดเชิงอธิบาย ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า การบูรณาการทรานส์มีเดียสามารถช่วยเพิ่มแรงจูงใจและการมีส่วนร่วมของผู้เรียน และเอื้อต่อการส่งเสริมสมรรถนะสำคัญ ได้แก่ การคิดเชิงวิพากษ์ การรู้เท่าทันสื่อ การสื่อสารอย่างมีความรับผิดชอบ และการมีส่วนร่วมสาธารณะเชิงจริยธรรม อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อจำกัดด้านทรัพยากร เวลา และทักษะของครูที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ บทความเสนอกรอบการสอน 4 ขั้นตอน ได้แก่ การออกแบบเรื่องเล่าโลกคดี การกระจายเรื่องราวผ่านหลายสื่อ การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้เรียน และการเชื่อมโยงกิจกรรมกับสมรรถนะความเป็นพลเมืองดิจิทัลควบคู่การประเมินด้วยรูบริกและแฟ้มสะสมงาน เพื่อเป็นฐานเชิงแนวคิดในการยกระดับคุณภาพและความเสมอภาคของการศึกษาอาชีวศึกษาไทยให้สอดคล้องกับ SDG 4, 8, 10 และ 16
เอกสารอ้างอิง
กัญชลารักษ์ ทีปกากร. (2568). การเรียนรู้กับ AI ในปี 2568: ครูไทยปรับตัวอย่างไรในยุค Generative AI. ราชสีมาปริทัศน์, 1(2), 1–10.
ขจรพงษ์ พู่ภมรไกรภพ. (2562). MIAP กับการจัดการเรียนรู้ระดับอาชีวศึกษา. วารสารวิจัยและนวัตกรรม สถาบันการอาชีวศึกษากรุงเทพมหานคร, 2(2), 14–21.
ฉัตรชัย สุขุม และศิริวรรณ วณิชวัฒนวรชัย. (2566). การออกแบบการเรียนรู้ฐานสมรรถนะ: แนวคิด การออกแบบการเรียนการสอนและการประเมินผลการเรียนรู้. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 15(1), 65–78.
ชินีเพ็ญ มะลิสุวรรณ. (2568). การเรียนรู้ตามสภาพจริงของนักศึกษาหลักสูตรนิเทศศาสตรบัณฑิตในการบูรณาการการเรียนการสอนร่วมกับกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. วารสารวิชาการ วิจัย และนวัตกรรม มสธ. (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 5(1), 19–34.
นิรันดร์ สมมุติ, สุวิมล โพธิ์กลิ่น, และจิณณวัตร ปะโคทัง. (2564). อนาคตภาพการจัดการศึกษาอาชีวศึกษาในยุคดิจิทัล ของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9(6), 2602–2615.
นิรุตต์ บุตรแสนลี. (2565). การเปลี่ยนผ่านสู่ความเป็นดิจิทัลของสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา: การผลิตกำลังคนสมรรถนะสูงแห่งศตวรรษที่ 21. วารสารวิจัยและนวัตกรรม สถาบันการอาชีวศึกษากรุงเทพมหานคร, 5(1), B-L.
ปรียศรี พรหมจินดา, ณชนก หล่อสมบูรณ์, และมัดหมี่ ศรีธรรมา. (2567). อาชีวศึกษาสู่แรงงานสร้างสรรค์เพื่อนวัตกรรมฐานภูมิปัญญา. วารสารสังคมพัฒนศาสตร์, 7(2), 1–16.
พูลศักดิ์ หอมสมบัติ และประยูร แสงใส. (2564). การจัดการเรียนรู้สังคมศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 6(3), 825-840.
เยาวลักษณ์ มีบุญมาก, เพ็ญจมาศ คำธนะ, ศริณธร มังคะมณี, ลักคณา บุญมี, จิริยา อินทนา, ปาริชาต ญาตินิยม และลิลิต ศิริทรัพย์จนันท์. (2563). บันทึกภาคสนาม: เครื่องมือสำคัญของนักวิจัยเชิงคุณภาพ. วารสารการพยาบาลและการศึกษา, 13(3), 1-13.
วราภรณ์ ชนะจันทร์ตา และชรินทร์ มั่งคั่ง. (2565). นวัตกรรมการเรียนรู้สังคมศึกษาเพื่อพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัล ของนักเรียนประถมศึกษาในสังคมวิถีใหม่. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(7), 2825–2838.
ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน. (2564). SDG vocab #12 Education for Sustainable Development. SDG Move. https://www.sdgmove.com/2021/05/29/sdg-vocab-12-education-for-sustainable-development/
เศวตาภรณ์ ตั้งวันเจริญ, กิตติชัย สุธาสิโนบล, และรุ่งทิวา แย้มรุ่ง. (2566). องค์ประกอบของสมรรถนะการเป็นพลเมืองดิจิทัล สำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนครพนม, 13(1), 249-264.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567). แนวทางการพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาทักษะความฉลาดทางดิจิทัลของผู้เรียนทุกช่วงวัย: กรณีศึกษาของต่างประเทศและประเทศไทย (ฉบับเข้าใจง่าย). เอส.บี.เค. การพิมพ์
เสาวพา เวศกาวี, กฤษดา ผ่องพิทยา, และจิรวัฒน์ กิติพิเชษสรรค์. (2566). การสร้างเสริมทักษะดิจิทัลของนักเรียนอาชีวศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา, 17(1), 83–91.
Crisolo, O. R., Camposano, S., & Rogayan, D. V. (2021). Relevance of social studies in the 21st century society: Students’ perspectives. International Journal of Didactical Studies, 2(1), 1–15. https://doi.org/10.33902/IJODS.2021169729
Dena, C. (2004). Current state of cross media storytelling: Preliminary observations for future design. European Information Systems Technologies Event, 15. 1–11
Dudacek, O. (2015). Transmedia storytelling in education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 197, 694-696.
Erol, H. (2021). Reflections on the 21st century skills into the curriculum of social studies course. International Journal of Education and Literacy Studies, 9(2), 90-102. http://dx.doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.9n.2p.90
Fernández-Prados, J. S., Lozano-Díaz, A., & Ainz-Galende, A. (2021). Measuring digital citizenship: A comparative analysis. Informatics, 8(1), 1–13. https://doi.org/10.3390/informatics8010018
International Society for Technology in Education. (2008). The ISTE national educational technology standards and performance indicators for students. ISTE.
Javanshir, R., Carroll, B., & Millard, D. (2020). Structural patterns for transmedia storytelling. PLOS One, 15(1), 1–45. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0225910
Long, G. A. (2007). Transmedia storytelling: Business, aesthetics and production at the Jim Henson Company [Doctoral dissertation, Massachusetts Institute of Technology].
OECD. (2021). Development co-operation report 2021: Shaping a just digital transformation. OECD Publishing.
Ribble, M. & Bailey, G. (2007). Digital citizenship in schools. ISTE Roccanti, R., & Garland, K. (2015). 21st century narratives: Using transmedia storytelling in the language arts classroom. Signal Journal, 38(1), 16–20. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.11165.31206
Ryan, M. L. (2015). Transmedia storytelling: Industry buzzword or new narrative experience. Storyworlds: A Journal of Narrative Studies, 7(2), 1–19.
Schiller, M. (2018). Transmedia storytelling. In I. Christie & A. van den Oever (Eds.), Stories: Screen narrative in the digital era (pp. 97–107). Amsterdam University Press.
Teske, P. R. J., & Horstman, T. (2012). Transmedia in the classroom: Breaking the fourth wall. Proceeding of the 16th International Academic MindTrek Conference, 5–9.
Tsou, W., Wang, W., & Tzeng, Y. (2006). Applying a multimedia storytelling website in foreign language learning. Computers& Education, 47(1), 17–28. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2004.08.013
UNESCO. (2023). Digital citizenship in Asia-Pacific:Translating competencies for teacher innovation and student resilience. UNESCO.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สหศาสตร์: วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
สหศาสตร์: วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ ให้ความสำคัญกับการคุ้มครองลิขสิทธิ์และสิทธิของผู้นิพนธ์ในการเผยแพร่ผลงานวิชาการ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมความโปร่งใส ความถูกต้องตามหลักวิชาการ และสอดคล้องกับแนวปฏิบัติสากล ทั้งนี้ วารสารกำหนดนโยบายดังต่อไปนี้
|
1. การยอมรับเงื่อนไขการเผยแพร่ - ผู้นิพนธ์ที่ส่งบทความเพื่อตีพิมพ์ ต้องปฏิบัติตามนโยบายและเงื่อนไขการเผยแพร่ของวารสารโดยเคร่งครัด - การส่งบทความถือเป็นการยอมรับให้นำบทความเข้าสู่กระบวนการพิจารณาและการเผยแพร่ตามมาตรฐานของวารสาร |
|
2. การโอนลิขสิทธิ์ - เมื่อบทความได้รับการตอบรับเพื่อตีพิมพ์ ผู้เขียนโอนลิขสิทธิ์ของบทความให้แก่วารสาร - วารสารมีสิทธิ์เผยแพร่ ทำซ้ำ และเผยแพร่บทความในทุกรูปแบบ ทั้งสิ่งพิมพ์ เว็บไซต์ และสื่อออนไลน์อื่น ๆ |
|
3. สิทธิ์ของผู้นิพนธ์หลังการโอนลิขสิทธิ์ - ผู้นิพนธ์ยังคงมีสิทธิ์ใช้บทความเพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การสอน การวิจัยส่วนบุคคล การใช้ประกอบวิทยานิพนธ์ หรือการเผยแพร่ในแพลตฟอร์มที่ไม่ใช่เชิงพาณิชย์ - การนำบทความไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์เชิงพาณิชย์ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสารก่อนเป็นลายลักษณ์อักษร |
|
4. การเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตสาธารณะ (Creative Commons License) - บทความทั้งหมดในวารสารจะเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) - บุคคลอื่นสามารถเผยแพร่หรือแบ่งปันบทความได้โดยต้องให้เครดิตแก่ผู้นิพนธ์ต้นฉบับ แต่ห้ามแก้ไข ดัดแปลง หรือใช้ในเชิงพาณิชย์ |
|
5. ความถูกต้องของเนื้อหาและการใช้สื่อจากบุคคลที่สาม - ผู้เขียนต้องรับรองว่าบทความที่ส่งเพื่อตีพิมพ์เป็นผลงานต้นฉบับของตนเอง ไม่ได้ส่งซ้ำซ้อน (duplicate submission) และไม่ละเมิดลิขสิทธิ์หรือคัดลอกผลงานของผู้อื่น รวมถึงไม่มีการปลอมแปลงข้อมูล การตีพิมพ์ซ้ำ หรือการกระทำใด ๆ ที่ขัดต่อหลักจริยธรรมทางวิชาการ - ผู้เขียนต้องรับผิดชอบในการขออนุญาตใช้สื่อจากบุคคลที่สาม เช่น ภาพ ตาราง หรือกราฟิก และต้องอ้างอิงหรือให้เครดิตอย่างถูกต้องน |
|
6. ข้อจำกัดความรับผิดชอบ (Disclaimer) - บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารสหศาสตร์: วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร - ข้อความ ข้อมูล และข้อคิดเห็นที่ปรากฏในบทความเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนแต่ละท่านโดยตรง มิได้สะท้อนถึงทัศนะหรือจุดยืนของกองบรรณาธิการหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง - หากบทความมีข้อผิดพลาดหรือการละเมิดสิทธิ์ใด ๆ ความรับผิดชอบทั้งหมดเป็นของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว - การนำบทความไปใช้ในเชิงพาณิชย์ ต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากบรรณาธิการวารสารก่อน ทั้งนี้ ผู้ขออนุญาตต้องจัดทำคำชี้แจงเกี่ยวกับวัตถุประสงค์และลักษณะการใช้งานอย่างชัดเจน การใช้บทความในเชิงพาณิชย์โดยไม่ได้รับอนุญาตถือเป็นความรับผิดชอบของผู้ใช้แต่เพียงผู้เดียว |
