การพัฒนาพฤติกรรมมนุษย์ของบุคลากรกรมศุลกากรตามหลักพุทธจริยศาสตร์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและหลักการพัฒนาพฤติกรรมมนุษย์ 2) ศึกษาหลักพุทธจริยศาสตร์ในการพัฒนาพฤติกรรมมนุษย์ และ 3) วิเคราะห์การพัฒนาพฤติกรรมมนุษย์ของบุคลากรกรมศุลกากรตามหลักพุทธจริยศาสตร์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารปฐมภูมิ ได้แก่ พระไตรปิฎก อรรถกถา และเอกสารทางพระพุทธศาสนา ร่วมกับเอกสารทุติยภูมิ ได้แก่ หนังสือ บทความ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 รูป/คนวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ตามแนวอุปนัย
ผลการวิจัยพบว่า
1. สภาพปัญหาการพัฒนาพฤติกรรมมนุษย์ของบุคลากรกรมศุลกากร ประกอบด้วยปัญหาสำคัญ 4 ประการ ได้แก่ การขาดความซื่อสัตย์สุจริต การขาดจิตสำนึกสาธารณะ การขาดความรับผิดชอบ และการขาดระเบียบวินัย ซึ่งส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการปฏิบัติงานและภาพลักษณ์ขององค์กร 
โดยแนวทางการพัฒนาควรมุ่งส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม การสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่โปร่งใส และการมีผู้นำที่เป็นแบบอย่างที่ดี
2. หลักพุทธจริยศาสตร์ในการพัฒนาพฤติกรรมมนุษย์ ประกอบด้วยหลักไตรสิกขา ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา ซึ่งเป็นกระบวนการพัฒนาพฤติกรรม จิตใจ และสติปัญญาอย่างเป็นระบบ ควบคู่กับหลักภาวนา 4 ได้แก่ กายภาวนา ศีลภาวนา จิตภาวนา และปัญญาภาวนา อันเป็นแนวทางการพัฒนามนุษย์แบบองค์รวมทั้งด้านกาย วาจา ใจ และปัญญา
3. การพัฒนาพฤติกรรมมนุษย์ของบุคลากรกรมศุลกากรตามหลักพุทธจริยศาสตร์ ควรนำหลักไตรสิกขาและภาวนา 4 มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาบุคลากร โดยใช้ศีลเป็นกรอบควบคุมพฤติกรรม สมาธิเป็นเครื่องฝึกจิตให้มั่นคง และปัญญาเป็นแนวทางในการพิจารณาเหตุและผลของการกระทำ ขณะเดียวกันภาวนา 4 ช่วยส่งเสริมการพัฒนากาย วาจา ใจ และปัญญา อันนำไปสู่การเสริมสร้างความซื่อสัตย์สุจริต จิตสำนึกสาธารณะ ความรับผิดชอบ และระเบียบวินัย ส่งผลให้บุคลากรสามารถปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับหลักคุณธรรมจริยธรรม