ภาวะผู้นำเชิงพุทธกับการเปลี่ยนแปลงเชิงยุทธศาสตร์ในมหาวิทยาลัย: กรอบการพัฒนาองค์กรการศึกษาในบริบทมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์แนวคิดภาวะผู้นำเชิงพุทธร่วมกับแนวคิดการเปลี่ยนแปลงเชิงยุทธศาสตร์ในสถาบันอุดมศึกษา และพัฒนาเป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการสำหรับการพัฒนาองค์กรการศึกษาในบริบทมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย การศึกษานี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสารและการสังเคราะห์เชิงแนวคิดจากวรรณกรรมด้านภาวะผู้นำทางการศึกษา การบริหารการเปลี่ยนแปลงเชิงยุทธศาสตร์ และหลักพุทธธรรมที่เกี่ยวข้อง ผลการสังเคราะห์พบว่า สถาบันอุดมศึกษาในโลกยุคดิจิทัลจำเป็นต้องปรับจากการบริหารเชิงโครงสร้างไปสู่การบริหารการเปลี่ยนแปลงเชิงยุทธศาสตร์ที่เน้นวิสัยทัศน์ นวัตกรรม การมีส่วนร่วม และความรับผิดชอบต่อสังคม ขณะเดียวกัน ภาวะผู้นำเชิงพุทธซึ่งตั้งอยู่บนฐานของไตรสิกขา อิทธิบาท 4 และพรหมวิหาร 4 สามารถสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวผ่านการพัฒนาปัญญาเชิงไตร่ตรอง การตัดสินใจอย่างมีสติ ความยึดมั่นในคุณธรรม และการสร้างวัฒนธรรมองค์กรแห่งความร่วมมือ บทความนี้จึงเสนอกรอบแนวคิด ภาวะผู้นำเชิงพุทธเพื่อการเปลี่ยนแปลง
เชิงยุทธศาสตร์ในมหาวิทยาลัย ซึ่งประกอบด้วย 5 มิติ ได้แก่ (1) ภาวะผู้นำเชิงปัญญา (2) ภาวะผู้นำเชิงคุณธรรม (3) ภาวะผู้นำเชิงยุทธศาสตร์ (4) วัฒนธรรมองค์กรเชิงพุทธ และ (5) การพัฒนาองค์กรสู่ความยั่งยืน กรอบแนวคิดดังกล่าวสามารถใช้เป็นแนวทางเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติในการพัฒนาผู้นำและองค์กรการศึกษา โดยเฉพาะสถาบันอุดมศึกษาที่มีอัตลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา