การพัฒนาหลักสูตรเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรม ด้วยหลักพระพุทธศาสนาของไทยและนานาชาติ

Main Article Content

นิเทศ สนั่นนารี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการในการพัฒนาหลักสูตรเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพระพุทธศาสนาไทยและนานาชาติ 2) ศึกษาองค์ประกอบของการพัฒนาหลักสูตรเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพระพุทธศาสนาไทยและนานาชาติ และ 3) เสนอแนวทางเชิงนโยบายในการพัฒนาหลักสูตรดังกล่าว เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้บริหาร คณาจารย์ นิสิต ศิษย์เก่า และผู้ใช้บัณฑิตจำนวน 350 รูป/คน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพใช้การศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 รูป/คน และการสนทนากลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 20 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 
1) สภาพปัจจุบันของการพัฒนาหลักสูตรเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรมตามหลักพระพุทธศาสนาไทยและนานาชาติ โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก ( equation = 4.38) ปัญหาสำคัญ ได้แก่ การขาดงบประมาณสนับสนุนการพัฒนาสื่อและนวัตกรรมการเรียนรู้ และความไม่พร้อมด้านอุปกรณ์และเทคโนโลยีสารสนเทศขณะที่ความต้องการในการพัฒนาหลักสูตรโดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( equation = 4.54) โดยเฉพาะการบูรณาการคุณธรรม จริยธรรม และหลักพุทธธรรมในทุกรายวิชา 
2) องค์ประกอบของการพัฒนาหลักสูตรประกอบด้วย 6 ด้าน ได้แก่ ด้านหลักสูตร ด้านอาจารย์ ด้านการจัดการเรียนรู้ ด้านทรัพยากรและสภาพแวดล้อม ด้านการวัดและประเมินผล และด้านคุณลักษณะบัณฑิต 
3) แนวทางเชิงนโยบายมุ่งเน้นการยกระดับหลักสูตรฐานสมรรถนะ การพัฒนาอาจารย์สู่การเป็นโค้ชทางปัญญา การส่งเสริมการเรียนรู้เชิงรุกและดิจิทัล การพัฒนาระบบนิเวศการเรียนรู้ การประเมินผลตามสภาพจริง และการสร้างบัณฑิตที่มีสมรรถนะสากลควบคู่คุณธรรม
องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัย คือ WISDOM Model ซึ่งประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ ได้แก่ Wellness & Wisdom, Innovative Ecosystem, Skill & Competency-Based Learning, Digital Platform, Outcome-Driven Assessment และ Mindful Facilitators อันเป็นกรอบแนวทางการพัฒนาหลักสูตรพุทธศาสตร์ที่บูรณาการปัญญา คุณธรรม และนวัตกรรมดิจิทัล เพื่อสร้างบัณฑิตที่มีคุณภาพและสามารถดำรงตนในสังคมโลกได้อย่างยั่งยืน

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
สนั่นนารี น. (2026). การพัฒนาหลักสูตรเสริมสร้างปัญญาและคุณธรรม ด้วยหลักพระพุทธศาสนาของไทยและนานาชาติ. วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น, 13(2), 122–135. สืบค้น จาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jg-mcukk/article/view/284960
ประเภทบทความ
บทความวิจัย

เอกสารอ้างอิง

ธนภรณ์ ตั้งเพชรศิริพงษ์ และคณะ. (2564). การพัฒนาตนตามหลักภาวนา 4 ในสังคมดิจิทัล. วารสารพุทธจิตวิทยา, 6(2), 45-58.

นพดล สีทอง และคณะ. (2568). การพัฒนาพระสอนศีลธรรมโดยใช้กระบวนการโค้ชตามหลักวุฒิธรรม. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 16(1), 85-102.

บัณฑิตา อินสมบัติ และปราณี เนรมิต. (2563). การพัฒนาหลักสูตรอุดมศึกษาเพื่อรองรับประเทศไทย 4.0. วารสารศึกษาศาสตร์, 31(2), 45-58.

พระถนัด วฑฺฒโน. (2561). การพัฒนาปัญญาตามหลักไตรสิกขาในคัมภีร์วิสุทธิมรรค. วารสารพุทธปรัชญาศึกษา, 3(2), 25-40.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2560). พุทธธรรม (ฉบับปรับขยาย). ผลิธัมม์.

พระมหาทัพยา ปิยวณฺโณ (แจ่มจำรัส). (2565). การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาปัญญาและคุณธรรมตามหลักวุฒิธรรม. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(4), 1560-1573.

พระสิทธิพงศ์ สุทสฺสโน (ภักดี). (2025). Active learning model for enhancing learning

achievement in Buddhist schools. Journal of Buddhist Education, 12(1), 45-60.

พิชิต เชาว์ชาญ และศักดิ์ดา งานหมั่น. (2567). การประยุกต์ใช้ Gamification และ Mobile Learning ในการเรียนรู้พระพุทธศาสนา. วารสารเทคโนโลยีและนวัตกรรมการศึกษา, 8(1), 77-91.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2566). แผนพัฒนามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ระยะที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

วรกาญจน์ สุขสดเขียว และคณะ. (2564). การบริหารแบบสหนวัตกรรมเพื่อพัฒนาคนในยุค Digital Disruption. วารสารการบริหารการศึกษา, 17(1), 1-15.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561–2580. สำนักนายกรัฐมนตรี.

สุทธิพร บุญส่ง และคณะ. (2020). Development of moral curriculum through teacher capacity building. Journal of Educational Development, 15(2), 112-128.

Kristjánsson, K. (2020). Flourishing as the aim of education: A neo-Aristotelian view. Routledge.

Sherblom, S. A. (2018). Wisdom as a lifelong learning ideal. New Directions for Adult and Continuing Education, 2018(158), 31–40.

Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis. (3rd ed.). Harper & Row.