การก่อรูปของอัตลักษณ์ทางเพศ : ปรัชญาว่าด้วยอัตภาวะเพศสภาพและอำนาจ

Main Article Content

พิมวดี คำมูล
สมควร นามสีฐาน
สุทธิรักษ์ ตาพล
ทรงพล โชติกเวชกุล
พระเรืองเดช ถาวรธมฺโม (เหมาะสม)

บทคัดย่อ

 บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวคิดเกี่ยวกับอัตลักษณ์ทางเพศ (Gender Identity) ความหลากหลายทางเพศ (Gender Diversity) และแนวทางการสร้างดุลยภาพทางเพศสภาพตามพุทธปรัชญาพร้อมทั้งการวิเคราะห์กรอบกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องกับสิทธิและความเสมอภาคของบุคคลในด้านเพศสภาพ โดยพบว่า อัตลักษณ์ทางเพศ หมายถึงการรับรู้และกำหนดเพศของบุคคลต่อตนเองซึ่งอาจสอดคล้องหรือไม่สอดคล้องกับเพศกำเนิดทางชีววิทยาและเป็นการแสดงออกที่ขึ้นอยู่กับเจตนาของบุคคลในสังคมความหลากหลายทางเพศสะท้อนถึงการมีเพศวิถีและบทบาททางเพศในรูปแบบต่าง ๆ เช่น ชายรักชาย หญิงรักหญิง บุคคลข้ามเพศ และบุคคลที่มีเพศกำกวมการสร้างดุลยภาพทางเพศตามพุทธปรัชญาเน้นการตระหนักรู้ตนเอง การพัฒนาบุคลิกภาพ การปรับบทบาททางเพศให้เหมาะสม ผ่านหลักกุศลกรรมบถ 10 ทิศ 6 และจริต 6 เพื่อให้บุคคลสามารถปฏิสัมพันธ์กับสังคมและครอบครัว
ได้อย่างสมดุลและมีประสิทธิภาพ ในด้านกฎหมาย พบว่ารัฐธรรมนูญ พ.ศ.2560 พระราชบัญญัติ
ความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ.2558 และยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี มีบทบาทในการรับรองสิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคทางเพศ แต่ยังมีข้อจำกัดในการตีความเกี่ยวกับเพศสภาพและเพศวิถี ส่งผลให้การคุ้มครองสิทธิของบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศยังคงต้องพัฒนาเพิ่มเติม งานวิจัยชี้ให้เห็นถึง
ความสำคัญของการผสานความรู้ด้านจิตวิทยา พุทธปรัชญา และกฎหมาย เพื่อสนับสนุนการยอมรับและการอยู่ร่วมกันอย่างเท่าเทียมในสังคมไทย

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
คำมูล พ. . ., นามสีฐาน ส. . ., ตาพล ส., โชติกเวชกุล ท. ., & (เหมาะสม) พ. ถ. . (2025). การก่อรูปของอัตลักษณ์ทางเพศ : ปรัชญาว่าด้วยอัตภาวะเพศสภาพและอำนาจ . วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น, 12(4), 620–632. สืบค้น จาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jg-mcukk/article/view/283732
ประเภทบทความ
บทความวิชาการ

เอกสารอ้างอิง

กรมศาสนา. (2525). พระไตรปิฏกภาษาไทยฉบับหลวง. กรุงเทพมหานคร: กรมศาสนา.

กฤตพล สุธีภัทรกุล. (2565). เปิดตัวย่อ “LGBTQIA+” คืออะไร. จาก https://www.bangkokbiznews.com/lifestyle/1008000

กองพัฒนาข้อมูลและตัวชี้วัดสังคม สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). LGBTQ+ : หลากหลายที่ไม่แตกต่าง เพื่อเปิดกว้างสู่ความเสมอภาคทางเพศ. จาก https://www.nesdc.go.th/download/Social/Social_Report/2566_article_q2_003.pdf

ฉันทลักษณ์ รักษาอยู่, จันทร์จิรา บุญประเสริฐ, และ สุมาลี โตกทอง. (2550). สิทธิมนุษยชนของบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.

ดวงพร ช่างทอง. (2562). ความหลากหลายทางเพศตามทัศนะทฤษฎีจิตวิทยาบุคลิกภาพและพุทธปรัชญาเถรวาท. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 13(3), 121–133.

นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2563). แนวคิดเรื่อง “ความหลากหลายทางเพศ” ในกระบวนทัศน์วิทยาศาสตร์และสังคมศาสตร์. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 28(3), 312–339.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์สหธรรมิก.

ไพศาล ลิขิตปรีชากุล (ผู้แปล). (2551). หลักการยอกยาการ์ตาว่าด้วยการใช้กฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศในประเด็นวิถีทางเพศและอัตลักษณ์ทางเพศ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.

มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2531). วิสุทธิมรรคแปล ภาค 1. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.

มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2537). พระไตรปิฏกพร้อมอรรถกถาแปล ชุด 91 เล่ม. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์

มหามกุฏราชวิทยาลัย.

รพินท์ภัทร์ ยอดหล่อชัย. (2562, 16 กันยายน). ความหลากหลายทางเพศในสังคมไทย. คณะจิตวิทยาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. จาก https://www.psy.chula.ac.th/th/feature-articles/gender-identity/

สัตยา ประกอบชัย. (2562). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความสุขของบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สัตยา ประกอบชัย, รังสิมันต์ สุนทรไชยา, และเอกอุมา อิ้มคำ. (2565). ปัจจัยที่สัมพันธ์กับความสุขของบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ. วารสารพยาบาลทหารบก, 22(2), 187–196.

อารยา สุขสม. (2565). แนวทางการรับรองสิทธิในอัตลักษณ์ทางเพศของประเทศไทยผ่านมุมมองของกฎหมายต่างประเทศ. Songklanakarin Law Journal, 5(1), 24–43.

UNAIDS. (2013). Ending overly-broad criminalisation of HIV nondisclosure, exposure and transmission: Critical scientific, medical and legal considerations. Retrieved fromhttp://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/

document/2013/05/20130530_Guidance_Ending_Criminalisation.pdf