รามเกียรติ์ ขุนช้างขุนแผน พระสุธนมโนราห์ ไกรทอง : วรรณกรรมในพิธีกรรมโนราภาคใต้ของไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาภูมิหลังของวรรณกรรมที่นำมาใช้อ้างถึงในพิธีกรรมโนราภาคใต้ และ 2) วิเคราะห์กลวิธีการอ้างถึงวรรณกรรมที่ปรากฏในพิธีกรรมโนรา เก็บรวบรวมข้อมูลแบบเจาะจงจากโนรา 3 คณะ ในจังหวัดสงขลา พัทลุง และปัตตานี โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์และการสังเกตพิธีกรรม 4 ประเภท ได้แก่ พิธีเหยียบเสน พิธีตัดเหมฺรฺย พิธีคล้องหงส์ และพิธีแทงเข้ ในพิธีโนราโรงครู วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์
ผลการวิจัยพบว่า 
1. วรรณกรรมที่นำมาใช้อ้างถึงในพิธีกรรมโนรา ได้แก่ รามเกียรติ์ ขุนช้างขุนแผน พระสุธนมโนราห์และ ไกรทอง ซึ่งมีภูมิหลังจากวรรณกรรมลายลักษณ์หลายประเภท ได้แก่ บทพระราชนิพนธ์ กลอนบทละครสมัยกรุงศรีอยุธยา ปัญญาสชาดก กลอนบทละคร และวรรณกรรมท้องถิ่นทั้งภาคกลางและภาคใต้ โดยวรรณกรรมดังกล่าวได้รับการดัดแปลงเป็นบทร้องให้สอดคล้องกับตำนาน ความเชื่อ และบริบทของพิธีกรรมโนรา
2. กลวิธีการอ้างถึงวรรณกรรมในพิธีกรรมโนรา พบ 3 ลักษณะ ได้แก่ 1) การอ้างถึงบางตอน พบในพิธีเหยียบเสน โดยใช้วรรณกรรมเรื่อง รามเกียรติ์ ตอนพระลักษมณ์ต้องหอกโมกขศักดิ์ 2) การอ้างถึงบางเหตุการณ์ พบในพิธีตัดเหมฺรฺย โดยใช้วรรณกรรมเรื่อง ขุนช้างขุนแผน ตอนขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้าง และ 3) การอ้างถึงทั้งเหตุการณ์ พบในพิธีคล้องหงส์ โดยใช้วรรณกรรมเรื่อง พระสุธนมโนราห์ และในพิธีแทงเข้ โดยใช้วรรณกรรมเรื่อง ไกรทอง ซึ่งมีการประพันธ์บทร้องขึ้นใหม่ให้เหมาะสมกับบริบทพิธีกรรม นอกจากนี้ บทร้องโนราที่ใช้อ้างถึงวรรณกรรมมีลักษณะการประพันธ์เป็นกลอน 8 และขับร้องตามทำนองกลอนโนรา โดยมีลูกคู่รับและดนตรีประกอบสลับกับการเจรจา สะท้อนให้เห็นการประยุกต์วรรณกรรมลายลักษณ์เข้าสู่ศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้อย่างสร้างสรรค์