วิเคราะห์หลัวิเคราะห์หลักสังคหวัตถุ 4 ในฐานะธรรมเป็นเครื่องผูกใจของวัดและชุมชนกสังคหวัตถุ 4 ในฐานะธรรมเป็นเครื่องผูกใจของวัดและชุมชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของหลักสังคหวัตถุ 4 ในการฟื้นฟูและสร้างความสัมพันธ์ที่ยั่งยืนระหว่างวัดกับชุมชนในสังคมไทยยุคปัจจุบัน ในอดีต วัดเคยเป็นศูนย์กลางสำคัญของชุมชน โดยทำหน้าที่หลากหลาย เช่น สถานศึกษา สถานพยาบาล และเป็นเวทีไกล่เกลี่ยข้อพิพาท
ซึ่งบทบาทเหล่านี้สอดคล้องกับหลักทาน, ปิยวาจา, อัตถจริยา และสมานัตตตา อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันความสัมพันธ์ดังกล่าวได้อ่อนแอลงจากปัจจัยภายนอก เช่น การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและกระแสโลกาภิวัตน์ รวมถึงปัญหาภายในของวัด เช่น การบริหารจัดการที่ขาดความโปร่งใสและภาพลักษณ์เชิงลบของพระสงฆ์บางรูป ผลการวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่า หลักสังคหวัตถุ 4 ยังคงเป็นกรอบปฏิบัติที่มีศักยภาพในการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างเหล่านี้ การประยุกต์ใช้หลักธรรมอย่างสร้างสรรค์ เช่น การให้ทาน
ผ่านการให้บริการทางการแพทย์และสังคมสงเคราะห์ยุคใหม่ การใช้ปิยวาจาในการสื่อสารที่โปร่งใสผ่านช่องทางดิจิทัล การทำอัตถจริยาโดยการสร้างระบบการบริหารจัดการที่ตรวจสอบได้ และการสร้างความรู้สึกเสมอภาคผ่านสมานัตตตา จะช่วยให้วัดสามารถเปลี่ยนผ่านบทบาทจากสถานที่ประกอบพิธีกรรมไปสู่ศูนย์กลางเชิงปฏิบัติที่กลับมาเป็นที่พึ่งทางใจและทางกายสำหรับชุมชนได้อย่างแท้จริง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กุลทิพย์ ศาสตระรุจ. (2566). บทบาทของวัดไทยในการสื่อสารจิตวิญญาณบนพื้นที่เสมือน ยุคประเทศไทย 4.0. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(2), 221–236.
จงกลดี พงษ์ศร. (2565). การมีส่วนร่วมของวัดกับชุมชนเพื่อการพัฒนาชุมชน กรณีศึกษาชุมชนวัดโตนด อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี. (สารนิพนธ์ปริญญาพัฒนาชุมชนมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์).
ดํารงค์ศักดิ์ มีสุนทร. (2556). ความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับชุมชน กรณีศึกษา วัดนามสมมุติกับชุมชนนามสมมุติ จังหวัดกาญจนบุรี. (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์).
ไทยพับลิก้า. (2564). งานวัดวิถีใหม่: ความท้าทายพุทธศาสนาไทย. เข้าถึงเมื่อ 15 กันยายน 2568 จาก https://thaipublica.org/2021/04/some-new-way-of-wats-work03/
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (15 กันยายน 2568). ปัญหาพุทธไทย. https://www.matichon.co.th/weekly/column/article_557274
พระครูปลัดอดิศักดิ์ วชิรปญฺโญ, พระครูปลัดปัญญาวรวัฒน์ และอุทัย สติมั่น. (2567). รูปแบบการพัฒนาวัดเพื่อเป็นศูนย์กลางที่พึ่งทางใจของชุมชนเมืองภายใต้กรอบบวร: ศึกษากรณีชุมชนวัดสารอด กรุงเทพมหานคร. วารสารวิจัยวิชาการ, 7(4), 49–64.
พระครูสัทธาธรรมาภิรม ปสนฺโน (แซ่ตั้ง). (2567). การประยุกต์ใช้หลักสังคหวัตถุ 4 เพื่อส่งเสริมสุขภาวะของชุมชน ตำบลบ้านเดื่อ อำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย. (วิทยานิพนธ์ปริญญาพุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย).
พระณเดช ปคุโณ, พระครูพิศาลสารบัณฑิต และพระครูจิรธรรมธัช. (2564). แนวทางการพัฒนาชุมชนตามหลักสังคหวัตถุ 4 ของประชาชนชุมชน OTOP บ้านบกหวาน ตำบลค่ายบกหวาน อำเภอเมืองหนองคาย. Journal of Modern Learning Development, 7(1), 44–55.
พระมหาธนรัฐ รฏฺฐเมโธ (สะอาด เอี่ยม). (2560). วัดหนองป่าพง: ต้นแบบการบริหารองค์กรตามแนววิถีพุทธ. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติ “นวัตกรรมและเทคโนโลยีวิชาการ 2017”: วิจัยจาก องค์ความรู้สู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน. (น. 25–26). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน
วิทยาเขตสุรินทร์.
พระเริ่ม ไขตะขบ, นลินทิพย์ พิมพ์กลัด และกิ่งแก้ว ปะติตังโข. (2560). แนวทางการมีส่วนร่วมระหว่างวัดและชุมชนในการจัดกิจกรรมวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 10(1), 1895–1907.
พระสุนทร ธมฺมวโร (บุญคง). (2560). การประยุกต์ใช้หลักสังคหวัตถุ 4 ในชุมชนวัดหนองสนม จังหวัดระยอง. (วิทยานิพนธ์ปริญญาพุทธศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย).
พระอธิการสุรศักดิ์ สุขุมาโล (คงเมือง). (2563). วัดกับศูนย์กลางการเรียนรู้และพัฒนาของชุมชน. วารสาร ชัยภูมิปริทรรศน์, 3(1), 37–49.
วัดญาณเวศกวัน. (15 กันยายน 2568). กฐินสู่ธรรม. https://www.watnyanaves.net/en/book-reading/3/14
วัดญาณเวศกวัน. (15 กันยายน 2568). จักบาตรเทโว. https://www.watnyanaves.net/th/activitydetail/devorohana
วัดสระพังลาน. (15 กันยายน 2568 ). สังคหวัตถุ 4 และแนวทางการปฏิบัติในการทำงาน. https://www.sangha14.org/index.php?url=salatam&id=971
ศูนย์อนามัยที่ 5. (15 กันยายน 2568). คู่มือแนวทางการดำเนินงาน วัดส่งเสริมสุขภาพ ประจำปี 2565. https://apps.hpc.go.th/dl/web/upFile/2021/11-10169-20211102131650/0399382c978463d6646f3c476bda5127.pdf
หมูกำแพง. (15 กันยายน 2568). สังคหวัตถุ 4. จาก https://moogampaeng.com/162
Anonymous. (2012, September 15). ทำไมวัดจึงเป็นศูนย์รวมจิตใจของคนไทย. Temple is Center of Mind Blog. Retrieved September 15, 2025, from http://templeiscenterofmind.blogspot.com/
Schedneck, B. (2019). Thai Buddhist monastic schools and universities. Education About Asia, 24(1), 37–42.
