กระบวนการสร้างชุมชนสัมพันธ์วิถีพุทธ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์หลักการพัฒนาชุมชนสัมพันธ์ตามแนวทางหลักธรรมในพระพุทธศาสนา 2) วิเคราะห์ยุทธศาสตร์การปฏิบัติงานชุมชนสัมพันธ์วิถีพุทธ และ 3) วิเคราะห์การมีส่วนร่วมของประชาชนและการสร้างเครือข่ายชุมชนสัมพันธ์วิถีพุทธ

            หลักการพัฒนาชุมชนสัมพันธ์ตามแนวทางหลักธรรมในพระพุทธศาสนาผลการวิจัย พบว่า หลักธรรมที่ส่งผลต่อการพัฒนางานชุมชนสัมพันธ์ ได้แก่ 1) สังคหวัตถุ 4 เป็นหลักธรรมที่สร้างเสริมความสามัคคีในหมู่คณะและสังคม สนับสนุนความเกื้อกูลกัน ผูกมิตรไมตรีให้เกิดความรักใคร่กลมเกลียว เชื่อมสัมพันธ์ที่ดีของคนในชุมชน ประกอบด้วย (1) การให้ทาน ช่วยเหลือเกื้อหนุนผู้อื่น (2) พูดจาดีและมีประโยชน์ สร้างสรรค์ความสามัคคีแก่หมู่คณะ (3) ประพฤติประโยชน์ต่อส่วนรวม/ผู้อื่น (4) ประพฤติตนเสมอต้นเสมอปลาย 2) อิทธิบาท 4 คือ ธรรมเครื่องให้ถึงความสำเร็จ หรือธรรมที่เป็นเหตุให้ประสบความสำเร็จ คือ ความพอใจ (ฉันทะ) ความเพียร (วิริยะ) ความเอาใจใส่จดจ่อ (จิตตะ) และความพิจารณาไตร่ตรอง (วิมังสา) 3) พรหมวิหาร 4 คือ หลักความประพฤติที่ประเสริฐ ประกอบด้วยความรัก ความปรารถนาดี (เมตตา) ความสงสาร เห็นอกเห็นใจผู้อื่น (กรุณา) ความยินดีต่อความสำเร็จของผู้อื่น (มุทิตา) และความวางใจเป็นกลาง เข้าใจตามหลักแห่งเหตุผล (อุเบกขา) เป็นหลักธรรมสำคัญสำหรับผู้นำหรือผู้ปกครองที่ควรมีในตนและประยุกต์ใช้ในการพัฒนาชุมชน และสังคม 4) ภาวนา 4 คือ การเจริญ ฝึกอบรม
การพัฒนา ประกอบด้วย (1) กายภาวนา พัฒนากาย การฝึกอบรมกาย ให้รู้จักเกี่ยวข้องกับสิ่งทั้งหลายภายนอกในทางที่เกิดประโยชน์ ถูกต้องดีงาม (2) สีลภาวนา การฝึกอบรม พัฒนาความประพฤติให้ตั้งอยู่ในระเบียบวินัย อยู่ร่วมกับผู้อื่นได้ด้วยความเกื้อกูลแก่กัน (3) จิตภาวนา
การฝึกอบรม พัฒนาจิตให้เข้มแข็งมั่นคง เบิกบาน ผ่องใส (4) ปัญญาภาวนา การฝึกอบรม พัฒนาปัญญา ให้รู้เข้าใจสิ่งทั้งหลายตามเป็นจริง สามารถดำเนินชีวิตด้วยความถูกต้องดีงาม 5) พละ 5  หลักธรรมที่ส่งเสริมให้ชุมชนและสังคมมีความเข้มแข็ง ประกอบด้วย (1) หลักความเชื่อมั่นในการพัฒนางานให้ประสบผลสำเร็จ (2) ศีล ความเป็นระเบียบเรียบร้อยของชุมชนและสังคม (3) วิริยะ มุ่งมั่นที่จะทำงานให้สำเร็จตามความประสงค์ (4) สมาธิ ความมีจิตใจมั่นคง (5) ปัญญา ความสามารถในการพิจารณาไตร่ตรอง พิจารณาก่อนตัดสินใจทำสิ่งนั้น ๆ 6) อปริหานิยธรรม  คือ ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความไม่เสื่อม ประกอบด้วยความพร้อมเพรียงกันทั้งประชุม เลิกประชุม และทำกิจที่ควรทำ ทำให้เกิดความสามัคคีของหมู่คณะ, ปฏิบัติตามกฎระเบียบที่กำหนดไว้ดีแล้ว, เชื่อฟังผู้ใหญ่ ประพฤติอ่อนน้อม ทำให้สามารถปกครองกันได้, สามารถอดกลั้นต่อสิ่งล่อใจหรือยั่วยวนใจได้ และไม่ทำผิดอันจะเป็นเหตุให้เสียงาน และการตั้งความปรารถนาดีต่อผู้มาร่วมทำงานกับตน มีน้ำใจต่อเพื่อนร่วมงาน ไม่อิจฉาริษยาผู้อื่น

            ยุทธศาสตร์การปฏิบัติงานชุมชนสัมพันธ์ ผลการวิจัยพบว่า เป็นการสร้างความสัมพันธ์ของคนในชุมชน สร้างกิจกรรมพัฒนาตามวิถีชีวิตของคนในชุมชน โดยการมีส่วนร่วมและเป็นเจ้าของร่วมกันของคนในชุมชน โดยนำเอาหลักธรรมในพระพุทธศาสนาบูรณาการกับความเชื่อ วัฒนธรรม ประเพณี และวิถีชีวิตชุมชน บนฐานการวิเคราะห์ปัญหาความต้องการและศักยภาพของชุมชน ดำเนินการในลักษณะเป็นข้อตกลงร่วมกัน แนวทางการกำหนดยุทธศาสตร์ มีขั้นตอนการดำเนินการประกอบด้วย 1) ชุมชนร่วมกันกำหนดทิศทาง 2) สร้างกิจกรรมพัฒนาอย่าง
มีส่วนร่วม 3) กำหนดเป้าประสงค์ 4) มีข้อตกลงร่วมกัน การปฏิบัติงานชุมชนสัมพันธ์วิถีพุทธ จะทำให้ชุมชน มีศักยภาพ มีคุณธรรม จริยธรรม นำสู่สังคมฐานความรู้ ทำให้คนในชุมชนมีภูมิคุ้มกันทางสังคม มีความสมานฉันท์และสันติสุข มีเป้าหมายที่จะทำให้ชุมชนมีการจัดการด้วยคนในชุมชนในทุก ๆ ด้าน ทำให้ชุมชนมีระเบียบวินัย มีความเอื้อเฟื้อเกื้อกูล มีจิตใจเป็นประชาธิปไตย เคารพความคิดเห็นและสิทธิของผู้อื่น มีจิตอาสาทำคุณประโยชน์ต่อส่วนร่วม

          การมีส่วนร่วมและการสร้างเครือข่ายชุมชนสัมพันธ์วิถีพุทธ ผลการวิจัยพบว่า เป็นการดำเนินการผ่านกิจกรรมแบบมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ผลการวิจัยพบว่า ตำบลช้างเผือก อำเภอสุวรรณภูมิ และตำบลโพธิ์ทอง อำเภอโพนทองจังหวัดร้อยเอ็ด ดำเนินการในลักษณะการสร้างร่วมมือร่วมใจของชุมชนในการเข้าร่วมกิจกรรมการพัฒนาที่เกิดขึ้นจากการกำหนดร่วมกันของคนในชุมชน และดำเนินการให้เป็นไปตามเป้าประสงค์โดยมีเป้าหมาย คือ เป็นชุมชนวิถีพุทธ ที่เกิดสันติสุข เป็นชุมชนปลอดอบายมุข มีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน มีการจัดตั้งกลุ่มจิตอาสารักษาป่าชุมชน กลุ่มเยาวชนต้นกล้าปลูกป่า ส่วนการทำงานเครือข่าย พบว่า มี 2 ลักษณะ คือ เครือข่ายในพื้นที่ เป็นการสร้างความร่วมมือกับโรงเรียน เทศบาลตำบล โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพชุมชน และเครือข่ายนอกพื้นที่ เป็นการตกลงให้การสนับสนุนแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับเครือข่ายนอกพื้นที่