การวิจัยและพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านสว่างธรรมวิเศษ ตำบลบ้านน้ำอ้อม อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

             การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบันและสภาพปัญหาในการผลิตผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรฯ 2) ศึกษาความต้องการของผู้บริโภคในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ฯ และ 3) พัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ฯ และ 4) ประเมินผลการวิจัยและพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรฯซึ่งเป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) แบ่งขั้นตอนการดำเนินการวิจัยออกเป็น 4 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพปัจจุบันและสภาพปัญหาในการผลิตผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรฯ ระยะที่ 2 ศึกษาความต้องการของผู้บริโภคในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ฯ ระยะที่ 3 พัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ฯ และ ระยะที่ 4 การประเมินผล การพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ฯ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ กลุ่มเป้าหมาย ประกอบด้วยประธานและคณะกรรมการกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ฯ ตัวแทนสมาชิกกลุ่ม ฯ พัฒนาชุมชนอำเภอเกษตรวิสัย กำนันตำบลน้ำอ้อม ตัวแทนจากสหกรณ์จังหวัดร้อยเอ็ด เกษตรอำเภอเกษตรวิสัย เกษตรจังหวัดร้อยเอ็ด อุตสาหกรรมจังหวัดร้อยเอ็ด และนายก องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำอ้อม สาธารณสุขจังหวัดร้อยเอ็ด รวมทั้งสิ้น จำนวน 50 คน โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก สนทนากลุ่ม และการจัดประชุมระดมความคิดเห็นแบบมีส่วนร่วม

             ผลการวิจัยพบว่า

             1) ผลการศึกษาสภาพปัจจุบันและสภาพปัญหาของผลิตภัณฑ์ชุมชนซึ่งรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร ตำรา งานวิจัย แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ความคิดเห็นของผู้บริโภคพบว่า ในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ฯ ผลิต ข้าวเม่าโดยใช้ข้าวเหนียวพันธุ์ กข 6 เป็นวัตถุดิบ และมีการแปรรูปผลิตภัณฑ์ข้าวเม่า 5 ชนิด คือ ข้าวเม่าคลุก ข้าวเม่าหมี่ ข้าวเม่าตู ข้าวเม่าบ้าบิ่น และข้าวเม่ากระยาสารท ส่วนสภาพปัญหาพบว่ามีปัญหาในด้านวัตถุดิบมีต้นทุนเพิ่มขึ้น อีกทั้งคุณภาพของผลิตภัณฑ์ยังไม่ได้มาตรฐานตรงตามความต้องการของผู้บริโภค และด้านบรรจุภัณฑ์พบว่ายังขาดการออกแบบให้โดดเด่นมีลักษณะเฉพาะตัว

             2) ผลการศึกษาความต้องการของผู้บริโภคในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรฯ พบว่า (1) ต้องการให้มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ในด้านรสชาติให้มีความโดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์ ตรงตามความต้องการของลูกค้า โดยต้องเน้นในเรื่องความสะอาด (2) ต้องการให้มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ในรูปแบบใหม่เพิ่มขึ้น (3) บรรจุภัณฑ์ควรมีความสวยงาม มีเครื่องหมายการค้า ตราสินค้า (4) พัฒนาปรับปรุงด้านราคาของผลิตภัณฑ์ข้าวเม่าให้มีความเหมาะสมกับปริมาณและคุณภาพ ควรมีผลิตภัณฑ์ออกจำหน่ายหลายระดับราคาให้เลือกซื้อได้

             3) ผลการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรฯ โดยการพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้าวเม่า คือ (1) ข้าวเม่าอบกรอบ มีรสชาติหวานมัน และเค็มเล็กน้อย (2) ข้าวเม่าปั้นผสมธัญพืชใบเตย หรือข้าวเม่าปั้นผสมธัญพืชผสมดอกอัญชัน และ (3) การพัฒนารูปแบบบรรจุภัณฑ์ สติ๊กเกอร์ และตราสัญลักษณ์ของผลิตภัณฑ์มีเครื่องหมายการค้า ตราสินค้า และวันหมดอายุ

             4) การประเมินผลโดยติดตามผลการการสัมภาษณ์ผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย พบว่าการพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ชุมชนหรือการแปรรูปผลิตภัณฑ์ชุมชนจากแนวความคิดสู่การปฏิบัติ ส่งผลให้เกิดผลลัพธ์ที่ดีต่อกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรและชุมชนท้องถิ่นบริเวณใกล้เคียง  ซึ่งในภาพรวมกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรตลอดถึงผู้ที่เข้ารับการอบรมฝึกปฏิบัติในครั้งนี้มีความสนใจ โดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด