รูปแบบการจัดการขยะกับความเหมาะสม ของพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

        การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อถอดบทเรียนและวิเคราะห์การจัดการขยะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ประสบความสำเร็จ 2) เพื่อนำเสนอรูปแบบการจัดการขยะให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูล12 คน พื้นที่ในการวิจัย ได้แก่ ชุมชนพื้นที่ขนาดใหญ่ เทศบาลตำบลโนนดินแดง จังหวัดบุรีรัมย์ ชุมชนพื้นที่ขนาดกลาง เทศบาลตำบลเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี และพื้นที่ขนาดเล็ก องค์การบริหารส่วนตำบลกลันทา จังหวัดบุรีรัมย์ เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง (Semi - Structured Interview) แนวทางการสัมภาษณ์ ( Interview Guide) แนวทางการสังเกต (Observation Guide) การสนทนากลุ่ม ( Focus Group Discussion ) และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา (Content Analysis )

         ผลการวิจัยพบว่า

         1) รูปแบบการจัดการขยะกับความเหมาะสมของพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเริ่มจากผู้บริหารสูงสุดขององค์กรต้องมีนโยบายที่ชัดเจน มีการประสานการดำเนินงานทั้งภาครัฐและภาคประชาสังคมโดยภาครัฐต้องมีแผนงานและงบประมาณในการจัดกิจกรรมลดปริมาณขยะมีการมอบหมายผู้รับผิดชอบอย่างชัดเจน มีการคัดเลือกพื้นที่ต้นแบบในการดำเนินงานและสนับสนุนการเรียนรู้ดูต้นแบบจากพื้นที่ที่ประสบผลสำเร็จในส่วนภาคประชาสังคมต้องมีการสร้างกฎระเบียบขึ้นใช้ในพื้นที่เพื่อสร้างความสามัคคีความมีวินัยและปลูกจิตสำนึกสาธารณะ สร้างการมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมลดปริมาณขยะและกิจกรรมสร้างแรงจูงใจในการคัดแยกขยะ ตามหลัก “บวร” เช่นกิจกรรมผ้าป่าขยะตะแกรงบุญ ถุงพลาสติกแลกไข่ ขยะพิษแลกแต้ม ประกวดหน้าบ้านหน้ามอง กิจกรรมกองทุนประกันชีวิต ฌาปณกิจจากขยะ กองทุนถุงพลาสติก กองทุนออม และธนาคารขยะเป็นต้น

        2) รูปแบบการจัดการขยะให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นองค์ และองค์ความรู้ใหม่ (body of knowledge)(1) จากการแบ่งโครงสร้างการบริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อำนาจฝ่ายบริหารและอำนาจฝ่ายนิติบัญญัติ ตามบัญญัติแห่งกฎหมาย ควรแยกจากกันอย่างสิ้นเชิง เพื่อเป็นการถ่วงดุลอำนาจซึ่งกันและกัน แต่ผู้วิจัยพบว่า บางพื้นที่มอบหมายให้ประธานสภาเป็นผู้นำนโยบายไปปฏิบัติ ซึ่งผิดหลักการการบริหารในองค์กรโดยสิ้นเชิง ประธานสภาเป็นฝ่ายนิติบัญญัติ แต่ในทางปฏิบัติผู้บริหารเทศบาลได้มอบหมายให้ประธานสภาเทศบาลลงพื้นที่แทนฝ่ายบริหาร(2) ขยะ Recycleเมื่อก่อนชาวบ้านสามารถสร้างรายได้ให้กับครัวเรือนในการขายขยะด้วยตัวเอง แต่ผลจากการวิจัยพบว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นำขยะมาบริหารจัดการผ่าน Brokerอย่างเป็นระบบโดย นำรายได้มาประกันอุบัติเหตุของสมาชิกในชุมชน และนำเงินรายได้มาซื้อของขวัญในงานปีใหม่ สงกรานต์
(3) เศษใบไม้ที่สามารถนำไปเป็นขยะอินทรีย์ ชาวบ้านจะนำมาใส่ถุงเก็บไว้ที่วัด และจะมีผู้มีจิตศรัทธามาบริจาคเป็นเงินบำรุงวัด เพื่อนำเศษใบไม้ที่สามารถนำไปเป็นขยะอินทรีย์ไปทำปุ๋ยหมักต่อไป