การพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทย โดยใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการแก้ปัญหา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทย โดยใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการแก้ปัญหา กลุ่มเป้าหมายคือ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนบ้านสะอาด อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่น สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 5 ที่ศึกษาในภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2562 จำนวน 9 คน  เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ กล้องบันทึกวีดิทัศน์ แบบสังเกตแบบสัมภาษณ์ เครื่องบันทึกเสียง แบบบันทึกภาคสนาม และกล้องบันทึกภาพนิ่ง เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการบันทึกวีดิทัศน์การจัดการเรียนรู้ของครูในการพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทย โดยใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการแก้ปัญหาในชั้นเรียน สัมภาษณ์นักเรียน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพที่ได้จากโพรโทคอลและข้อมูลจากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญในรูปแบบของการบรรยายวิเคราะห์

          ผลการวิจัยพบว่า ความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยก่อนเรียน ยังไม่สามารถใช้กระบวนการคิดในการทำแบบทดสอบการคิดขั้นสูงได้ ผู้วิจัยจึงได้ดำเนินการพัฒนาการความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทย ด้วยการจัดการเรียนรู้โดยวิธีแบบเปิด (Open Approach) และการสอนด้วยวิธีสืบเสาะ (5E) พบว่าการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ดังกล่าว สามารถพัฒนาผู้เรียนให้มีความสามารถในการสร้างความรู้ด้วยตนเอง มีทักษะการวิเคราะห์เมื่อเผชิญสภาพปัญหา สามารถสังเคราะห์ความรู้ได้ มีทักษะการประเมินคุณค่าและให้เหตุผลจากสิ่งที่อ่าน มีการคิดริเริ่มสร้างสรรค์ผลงาน สามารถแก้ปัญหา และมีวิจารณญาณในการเรียนรู้มากขึ้น ผู้วิจัยได้ประเมินความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยหลังเรียน พบว่าผู้เรียนมีความสามารถในการคิดขั้นสูงและสามารถใช้กระบวนการคิดในการทำแบบทดสอบการคิดขั้นสูงได้โดยปรากฏผลดังนี้ 1) การพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยด้านการคิดวิเคราะห์ พบว่าผู้เรียนเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันในชั้นเรียน เพื่อเรียนรู้วิธีการคิดวิเคราะห์แก้ไขปัญหาร่วมกัน  2) การพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยด้านการคิดสังเคราะห์ พบว่าผู้เรียนเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันในชั้นเรียน เพื่อเรียนรู้วิธีการสังเคราะห์ข้อมูล นำองค์ความรู้มารวมกันเพื่อใช้แก้ปัญหา 3)  การพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยด้านการคิดประเมินคุณค่า พบว่าผู้เรียนมีการเชื่อมโยงความรู้ แล้วนำมาประเมินในสถานการณ์ต่าง ๆ สามารถระบุเหตุผลประกอบการประเมิน 4)  การพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยด้านการคิดริเริ่มสร้างสรรค์ พบว่าผู้เรียนมีการเชื่อมโยงความรู้ แล้วนำมาสร้างสรรค์ผลงานใหม่และนำเสนอได้อย่างถูกต้อง 5)  การพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยด้านการคิดแก้ปัญหา พบว่าผู้เรียนมีการระบุปัญหา และร่วมกันหาสาเหตุ โดยมีการร่วมกลุ่มอภิปรายความรู้เพื่อนำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาจากสถานการณ์ที่ครูสร้างขึ้น 6)  การพัฒนาความสามารถในการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทยด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณ พบว่า ผู้เรียนมีความสามารถในการพิจารณาข้อมูลก่อนการตัดสินใจ โดยใช้การสืบค้นข้อมูล การอภิปราย และลงข้อสรุป เพื่อประกอบการตัดสินใจ และนำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาอย่างมีวิจารณญาณ ผลการทดสอบหลังเรียนการพัฒนาการคิดขั้นสูง พบว่าผู้เรียนสอบผ่านร้อยละ 100 ผลคะแนนเฉลี่ย 20.8 จากคะแนนเต็ม 30 คะแนน หรือร้อยละ 69.33 ที่เป็นเช่นนี้มีสาเหตุมาจากนักเรียนสามารถทำข้อสอบหลังเรียนได้เป็นอย่างดี โดยสามารถวิเคราะห์ข้อสอบตามรูปแบบการคิดขั้นสูงได้ ปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดการพัฒนาการคิดขั้นสูงของนักเรียนในชั้นเรียนภาษาไทย ด้วยวิธีการจัดการเรียนรู้โดยวิธีแบบเปิด (Open Approach) และการสอนด้วยวิธีสืบเสาะ (5E) พบว่า การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ดังกล่าว สามารถพัฒนาผู้เรียนให้มีความสามารถในการสร้างความรู้ด้วยตนเอง มีทักษะการวิเคราะห์ สังเคราะห์ความรู้ได้ มีการประเมินคุณค่า มีการคิดริเริ่มสร้างสรรค์ผลงาน สามารถแก้ปัญหา และมีวิจารณญาณในการเรียนรู้มากขึ้น