การวิเคราะห์คติความเชื่อในการอนุรักษ์ป่าชุมชนของคนอีสาน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๑)เพื่อศึกษาสภาพปัญหาในการอนุรักษ์ป่าชุมชนของคนอีสาน ๒) เพื่อศึกษาคติความเชื่อของคนอีสานในการอนุรักษ์ป่าชุมชน และ๓) เพื่อวิเคราะห์คติความเชื่อในการอนุรักษ์ป่าชุมชนของคนอีสาน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากเอกสาร งานวิจัย และการสัมภาษณ์เชิงลึกจำนวน ๓๐ รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการพรรณนาตามหลักอุปนัยวิธี

          ผลการวิจัยพบว่า

          ๑. สภาพปัญหาในการอนุรักษ์ป่าชุมชนของคนอีสานเกิดจากคนในชุมชนขาดความเกรงกลัวต่ออำนาจอันศักดิ์สิทธิ์ของป่าชุมชนจึงมีการบุกรุกตัดต้นไม้ทำให้ป่าชุมชนเสื่อมโทรมลง ซึ่งมีสาเหตุมาจาก ๑) การเพิ่มขึ้นของประชากร ๒) การขยายชุมชน ๓) การใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ และ๔)การสร้างสิ่งก่อสร้างต่างๆ

          ๒. คติความเชื่อของคนอีสานในการอนุรักษ์ป่าชุมชนมีการถือปฏิบัติกันมาอย่างยาวนานด้วยคติความเชื่อต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่อยู่ในป่าได้แก่ รุกขเทวดา ผีสาง นางไม้ต่างๆ ได้มีการบูชาเพื่อแสดงความกตัญญูต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์จนกลายเป็นประเพณีที่ดีที่แฝงไว้ด้วยแนวคิดทางปรัชญาซึ่งถูกสั่งสมไว้ด้วยภูมิปัญญา และถูกถ่ายทอดเป็นองค์ความรู้ด้วยวิธีการของปราชญ์ชาวบ้านซึ่งอยู่คู่กับวิถีชีวิตของคนอีสานมาจนถึงปัจจุบัน

          ๓. ในมิติอภิปรัชญาพบว่า คติความเชื่อทำให้เกิดวิธีปฏิบัติที่ดีงามผ่านพิธีกรรมอย่างเหมาะสม และมีการประยุกต์พิธีกรรมให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตในปัจจุบัน ในมิติญาณวิทยา มีองค์ความรู้ที่ถูกสั่งสมไว้ในลักษณะที่เป็นภูมิปัญญาชาวบ้านที่แฝงอยู่ในพิธีกรรม และประเพณีได้ถูกเปิดเผยโดยปราชญ์ชาวบ้านด้วยการตีความเพื่อสื่อให้รู้องค์ความรู้ที่แท้จริงซึ่งนำไปสู่การสร้างรายได้และทำให้เป็นชุมชนนวัตวิถีที่พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน และในมิติพุทธจริยศาสตร์ ทำให้คนในชุมชนนำแนวคิดความเชื่อต่างๆ ที่ถูกเปิดเผยแล้วนำไปสู่วิธีการปฏิบัติตนเช่น การแสดงความกตัญญูรู้คุณของป่าก่อให้เกิดประเพณีการบวชต้นไม้ การสร้างธนาคารต้นไม้ และการสร้างธนาคารข้าว เป็นต้น มีการเกื้อกูลกันจนเป็นชุมชนแห่งการพึ่งพาโดยมีคติความเชื่อดังกล่าวเป็นฐานคิด