การตีความผญาอีสานในทางปรัชญา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาลักษณะทั่วไปของผญาอีสาน       2) เพื่อศึกษาแนวคิดและทฤษฎีของฮันส์-จอร์จ กาดาเมอร์และเนตติปกรณ์ และ 3) เพื่อศึกษาการตีความผญาอีสานในทางปรัชญา เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร (โดยการเก็บข้อมูลจากเอกสารปฐมภูมิ และเอกสารทุติยภูมิ แล้วนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนา ตามหลักอุปนัยวิธี

            ผลการวิจัยพบว่า

            1) ผญาอีสานเป็นหลักการในการสอนของคนโบราณที่มีกุศโลบายต่างๆ เพื่อจะทำให้คนจำได้ง่าย และผญาอีสานยังปรากฏอยู่ในนิทานพื้นบ้านในลักษณะเป็นข้อความสั้นๆ ที่มีเสียงคล้องจองกันอย่างไพเราะแต่แฝงไว้ด้วยแนวคิดในมิติของปรัชญามีการต่อเติมดัดแปลงให้เข้ากับสถานการณ์และสามารถนำไปใช้ในการดำเนินชีวิตได้ มีทั้งหมวด 15 หมวด เริ่มต้นด้วยหมวดว่าด้วยการกิน และหมวดสุดท้ายว่าด้วยหมวดปริศนาธรรม

            2) แนวคิด ทฤษฎีทางปรัชญา พบว่า แนวคิดทางปรัชญาเป็นสิ่งที่มีเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของมนุษย์ เพราะมนุษย์มีสภาพที่แตกต่างจากสัตว์ทั่วไปที่สามารถคิดในเชิงหาเหตุผลได้ และเหตุผลนี้เองเป็นคุณสมบัติประจำตัวของมนุษย์ที่ทำให้มนุษย์แตกต่างจากสัตว์โลกประเภทอื่นๆ ปรัชญาแบ่งเป็น 5 สาขา คือ อภิปรัชญา ญาณวิทยา จริยศาสตร์ สุนทรียศาสตร์ และตรรกศาสตร์

              3) การตีความผญาอีสานในทางปรัชญาโดยใช้ทฤษฎีการตีความของฮันส์-จอร์จ กาดาเมอร์ และทฤษฎีการตีความของคัมภีร์เนตติปกรณ์เป็นเครื่องมือในการวิเคราะห์ พบว่า ในมิติอภิปรัชญา ผญาอีสานมีลักษณะเป็นจิตนิยม มีความเชื่อว่ามนุษย์มาจากพญาแถน และยังมีความเชื่อในเรื่องของผี สาง เทวดา ที่สถิตอยู่ในธรรมชาติต่างๆ แบบวิญญาณนิยม ในมิติของญาณวิทยา พบว่า ผญาอีสานถือว่าปัญญาหรือความรู้เกิดจากผัสสะ การคิดหาเหตุผล และภาวนา และถือว่าภาวนาเป็นปัญญาที่ถูกต้องที่สุด ส่วนในมิติของจริยศาสตร์ ความรู้และการฝึกตนเองให้เป็นคนดีเป็นสิ่งที่ต้องพัฒนาควบคู่กันไป