การศึกษาวิเคราะห์กระบวนการเวียนว่ายตายเกิดในพระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

กระบวนการเวียนว่ายตายเกิดตามหลักพุทธศาสนา ได้กล่าวถึงกรรมและการเวียนว่ายตายเกิดต่างมีความสัมพันธ์กันในฐานะของเหตุและผลกรรมทั้งดีและชั่วที่มนุษย์ได้ทำไว้เป็นเหตุ การเกิดใหม่ในภพภูมิต่าง ๆ ทั้งที่เป็นสุคติภพและทุคติภพเป็นผล แล้วก็จะเป็นอย่างนี้เรื่อยไป จนกว่าจะกำจัดกิเลสอันเป็นเหตุแห่งการเกิดได้หมดสิ้น และอาศัยหลักปฏิจจสมุปบาทคือ การเกิดขึ้นร่วมกันโดยอาศัยกันของอวิชชา สังขาร วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา ตัณหา อุปาทาน ภพ ชาติ ชรามรณะ โดยแยกประเภทองค์ 12 ตามหน้าที่ในวงจรออกเป็น 3 พวก เรียกว่า “วัฏฏะ 3” หรือ“ไตรวัฏฏ์” ซึ่งแปลว่า วน 3 คือ กิเลส กรรม วิบาก 1) อวิชชา ตัณหา อุปาทาน เป็น กิเลส คือ ตัวสาเหตุผลักดันให้คิดปรุงแต่งกระทำการต่างๆ เรียกว่า กิเลสวัฏฏ์ 2) สังขาร (กรรม) ภพ เป็น กรรม คือกระบวนการกระทำทั้งหลายที่ปรุงแต่งชีวิตให้เป็นไปต่างๆ เรียกว่า กรรมวัฏฏ์ 3) วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา เป็น วิบาก คือสภาพชีวิตที่เป็นผลแห่งการปรุงแต่งของกรรม และกลับเป็นปัจจัยเสริมสร้างกิเลสต่อไปได้อีก เรียกว่า วิปากวัฏฏ์ ตามหลักพุทธอภิปรัชญา จนกว่าจะหลุดพันคือการทำลายกิเลส กรรมและวิบากให้หมดสิ้น เข้าสู่นิพพาน