แนวทางการจัดการเรียนรู้ทางสังคมศึกษาเพื่อเสริมสร้างความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยในยุคดิจิทัล : สังเคราะห์การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) บนฐานประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ

บทคัดย่อ

การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ได้ส่งผลต่อการสื่อสาร การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และการมีส่วนร่วมทางสังคมของประชาชนอย่างกว้างขวาง ขณะเดียวกันก็ได้ก่อให้เกิดความท้าทายต่อการพัฒนาความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยในสังคมดิจิทัล บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์แนวคิดและอธิบายแนวทางการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อเสริมสร้างความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยในยุคดิจิทัลบนฐานของแนวคิดประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ (Deliberative Democracy) และแนวคิดความเป็นพลเมืองดิจิทัล (Digital Citizenship)

บทความนี้ใช้วิธีการศึกษาและสังเคราะห์เอกสาร แนวคิด ทฤษฎี และงานวิชาการที่เกี่ยวข้องกับประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ ความเป็นพลเมืองดิจิทัล และการเรียนรู้พลเมืองที่มีปัญญาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือสนับสนุน เพื่อนำมาพัฒนาเป็นกรอบการวิเคราะห์สำหรับครู อาจารย์ หรือบุคลากรทางการศึกษา ในการจัดการเรียนรู้ทางสังคมศึกษาเพื่อพัฒนาความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยให้แก่นักเรียน นักศึกษาหรือผู้ที่สนใจ ผลการสังเคราะห์พบว่า ความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยในยุคดิจิทัลประกอบด้วยสมรรถนะสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ (1) การรู้เท่าทันข้อมูลสาธารณะ (Civic Information Literacy) (2) การใช้เหตุผลเชิงประชาธิปไตย (Democratic Reasoning) (3) การสื่อสารและการอภิปรายอย่างสร้างสรรค์ (Deliberative Communication) (4) การมีส่วนร่วมทางสังคมและสาธารณะ (Civic Participation) และ (5) การใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีความรับผิดชอบ (Responsible AI Citizenship)

นอกจากนี้ ผู้เขียนได้สังเคราะห์แนวทางการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อการเรียนรู้พลเมืองประชาธิปไตย ซึ่งประกอบด้วยกระบวนการสำคัญ 5 ขั้นตอน ได้แก่ การสืบค้นและวิเคราะห์ข้อมูลสาธารณะ การสะท้อนคิดบนพื้นฐานของหลักฐาน การอภิปรายและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นอย่างสร้างสรรค์ การสร้างข้อเสนอและการมีส่วนร่วมเพื่อสาธารณะ และการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีความรับผิดชอบ โดยสรุปเป็นกรอบแนวคิด DCAI Framework (Democratic Citizenship in the Age of AI Framework) เพื่อใช้เป็นแนวทางในการจัดการเรียนรู้ทางสังคมศึกษาสำหรับการพัฒนาความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยในยุคดิจิทัล ซึ่งข้อค้นพบสำคัญของแนวคิดนี้ถือเป็นเครื่องมือสำคัญในปรับเปลี่ยนแนวทางการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาพลเมืองประชาธิปไตยจากศึกษาแบบดั้งเดิม สู่การส่งเสริมการสอนที่เท่าทันเทคโนโลยีขั้นสูงอันจะช่วยขับเคลื่อนคุณภาพของพลเมืองในสังคมประชาธิปไตยยุคดิจิทัลได้อย่างเป็นรูปธรรม