แนวทางการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในสถานศึกษาตามหลักสัปปายะ 7 ของกลุ่มโรงเรียนศรีบูรพาจารย์หัวตะพาน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอำนาจเจริญ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มุ่งเน้นการศึกษาและนำเสนอแนวทางการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในสถานศึกษา โดยบูรณาการหลักพุทธธรรม "สัปปายะ 7" (สภาวะที่เอื้ออำนวยต่อการเรียนรู้และการปฏิบัติ) เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมคุณภาพการศึกษาในกลุ่มโรงเรียนศรีบูรพาจารย์หัวตะพาน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอำนาจเจริญ การวิจัยมีวัตถุประสงค์หลัก 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันและความต้องการจำเป็นในการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ (2) เพื่อศึกษาวิธีการพัฒนาการจัดแหล่งเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ และ (3) เพื่อสังเคราะห์และเสนอแนวทางการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ที่เป็นรูปธรรมและสอดคล้องกับบริบทพื้นที่ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods Research) โดยใช้แนวคิดการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ระดับสถานศึกษาและหลักสัปปายะ 7 เป็นกรอบแนวคิดหลัก พื้นที่วิจัยคือกลุ่มโรงเรียนศรีบูรพาจารย์หัวตะพาน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา ครู และบุคลากรทางการศึกษา รวมจำนวน 32 คน ซึ่งได้มาจากการเลือกแบบเจาะจง และกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญในเชิงคุณภาพจำนวน 5 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามที่มีคุณภาพเชิงสถิติและแบบสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติค่าเฉลี่ย (x̄) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) และการหาดัชนีความต้องการจำเป็น (PNI Modified) ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา และนำเสนอผลในรูปแบบการพรรณนาวิเคราะห์

ผลการวิจัยพบว่า

1) สภาพความต้องการจำเป็น ในการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ตามหลักสัปปายะ 7 โดยภาพรวมอยู่ในระดับสูงอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อพิจารณารายด้านพบว่า "ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชนและเครือข่าย" มีค่าดัชนีความต้องการจำเป็น (PNI) สูงที่สุด สะท้อนให้เห็นว่าสถานศึกษาต้องการการสนับสนุนและการบูรณาการความร่วมมือจากภาคีภายนอกเพื่อสร้างความยั่งยืนให้กับแหล่งเรียนรู้

2) วิธีการพัฒนา การจัดแหล่งเรียนรู้ควรดำเนินการอย่างเป็นระบบเชิงบูรณาการ ครอบคลุม 5 มิติสำคัญ ได้แก่ ด้านกายภาพ (อาวาสสัปปายะ) การบริหารจัดการ (อาหารสัปปายะ) กระบวนการเรียนรู้ (ธัมมสัปปายะ) ผู้เรียนและครู (ปุคคลสัปปายะ) และมิติการมีส่วนร่วม ซึ่งทุกมิติต้องเอื้อต่อสภาวะจิตใจและส่งเสริมสมรรถนะของผู้เรียน

3) แนวทางการพัฒนา ผู้วิจัยได้นำเสนอแนวทางในลักษณะของ "โมเดลเชิงระบบ" (Systems Model) ที่ประกอบด้วย 4 ส่วนหลัก คือ 1. ปัจจัยนำเข้า (Inputs) เช่น ทรัพยากรและคน 2. กระบวนการ (Process) คือการบริหารจัดการแหล่งเรียนรู้ 3. กลไกสนับสนุน (Support Mechanisms) เช่น ภาคีเครือข่าย และ 4. ผลลัพธ์ (Outcomes) คือคุณภาพผู้เรียนและสถานศึกษาแห่งการเรียนรู้ โดยมีหลักสัปปายะ 7 เป็นเกณฑ์กำกับมาตรฐานในทุกขั้นตอน