ไอที: ภายใต้วัฒนธรรมแห่งปัญญา (ศาสนากับยุคโลกาภิวัตน์)

บทคัดย่อ

หนังสือเรื่อง “ไอที: ภายใต้วัฒนธรรมแห่งปัญญา (ศาสนากับยุคโลกาภิวัตน์)” แต่งโดย พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต) พระเถรานุเถระผู้มีผลงานด้านวิชาการทางพระพุทธศาสนาร่วมสมัยจำนวนมาก เป็นหนึ่งในนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนาที่สำคัญของประเทศไทย หนังสือเล่มนี้พิมพ์ครั้งที่ 7 เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2540 เป็นหนังสือที่แสดงให้เห็นถึงความทันสมัยของพุทธธรรมที่สามารถอธิบายและแก้ปัญหาสังคมร่วมสมัยได้

รายงานบทวิจารณ์หนังสือฉบับนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์ปาฐกถาพิเศษเรื่อง “ไอที: ภายใต้วัฒนธรรมแห่งปัญญา (ศาสนากับยุคโลกาภิวัตน์)” โดย พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต) ซึ่งแม้จะได้รับการบรรยายไว้ตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2538 เนื่องในงาน “ไอทีเฉลิมพระเกียรติ” แต่เนื้อหาและหลักคิดที่ปรากฏกลับมีความเป็นสากลและก้าวข้ามกาลเวลา (Timeless) เปรียบเสมือนเข็มทิศทางจิตวิญญาณที่ชี้ทางสว่างให้แก่มนุษย์ผู้กำลังหลงทางอยู่ในป่าข้อมูลข่าวสาร การหยิบยกเอกสารชิ้นสำคัญนี้มาพินิจพิเคราะห์ในระดับดุษฎีบัณฑิต จึงมิใช่เพียงการศึกษาประวัติศาสตร์ทางความคิด แต่เป็นการแสวงหาคำตอบเชิงปรัชญาและจริยศาสตร์ที่จำเป็นอย่างยิ่งสำหรับโลกยุคปัจจุบัน

เนื้อหาภายในบทวิจารณ์ฉบับนี้ ได้มุ่งเน้นการสังเคราะห์แก่นความคิดของผู้ที่ฉายภาพความขัดแย้งทางวัฒนธรรมและกระบวนทัศน์ในการรับเทคโนโลยีของสังคมไทย โดยเฉพาะประเด็นวิกฤตทางปัญญาที่เกิดจากการขาดแคลนวัฒนธรรมมิติทางวิทยาศาสตร์ และมิติทางอุตสาหกรรม อันเป็นรากฐานของการสร้างสรรค์ แต่กลับรับเอาเทคโนโลยีมาใช้ภายใต้วัฒนธรรมบริโภค และความเชื่อแบบไสยศาสตร์ ผู้วิจารณ์ได้วิเคราะห์เจาะลึกถึงผลกระทบทางสังคมวิทยาและจิตวิทยาที่เกิดขึ้น เมื่อมนุษย์เสพติดความสบาย กระทั่งละขาดความเพียร (Indolence) และความสามารถในการมีความสุขด้วยตนเอง (Inner Happiness) พร้อมทั้งนำเสนอแนวทางออกตามข้อเสนอของผู้ประพันธ์ คือ การสร้างวัฒนธรรมแห่งปัญญาตามหลักพุทธธรรม เพื่อพัฒนาคนให้สามารถอยู่เหนือเทคโนโลยี และใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างสรรค์อารยธรรม ไม่ใช่เครื่องมือที่ลดทอนคุณค่าความเป็นมนุษย์

ผู้วิจารณ์หวังเป็นอย่างยิ่งว่า การวิจารณ์และสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารอันทรงคุณค่าเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อวงการวิชาการและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของประเทศ โดยเฉพาะในการกระตุ้นให้เกิดความตระหนักรู้ถึงความสำคัญของการเตรียมคนให้พร้อมรับมือกับโลกอนาคต ไม่ใช่เพียงการเตรียมทักษะทางเทคนิค (Hard Skills) แต่รวมถึงการปลูกฝังภูมิคุ้มกันทางจิตใจและปัญญา (Wisdom & Resilience) ท้ายที่สุดนี้ ผู้วิจารณ์ของกราบขอบพระคุณและบูชาในปัญญาของ พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต) ที่ได้ให้หลักคิดอันล้ำค่านี้ไว้เป็นมรดกทางปัญญาแก่สังคมไทย และหวังว่าบทวิจารณ์หนังสือฉบับนี้ จะเป็นส่วนหนึ่งในการสืบสานเจตนารมณ์ในการใช้เทคโนโลยีเพื่อสร้างสรรค์สันติสุขและอิสรภาพที่แท้จริงสืบไป