การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพลังอํานาจชุมชนเพื่อการเสริมสร้างจิตสํานึกความเป็นพลเมืองดีในวิถี ประชาธิปไตยตามหลักภาวนา 4 ในจังหวัดอุบลราชธานี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1)เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับการเสริมสร้างจิตสำนึกความเป็นพลเมืองดีในวิถีชีวิตประชาธิปไตยโดยใช้หลักหลักภาวนา4ในจังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชน 2)เพื่อพัฒนารูปแบบที่ส่งเสริมพลังอำนาจชุมชน โดยมุ่งเน้นการสร้างจิตสำนึกความเป็นพลเมืองดีในวิถีประชาธิปไตยตามหลักภาวนา 4 ในจังหวัดอุบลราชธานี 3)เพื่อประเมินความสำเร็จของการประยุกต์ใช้รูปแบบดังกล่าวในระดับชุมชน และวัดผลในเชิงพฤติกรรม สังคม และความยั่งยืน ซึ่งจะนำไปสู่การขยายองค์ความรู้และพัฒนาชุมชน  การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม(Participatory Action Research: PAR) คือ ผู้นำชุมชน ผู้นำทางความคิด และประชาชนในพื้นที่นำร่อง 3 แห่ง ได้แก่ หมู่บ้านเก่าขาม องค์การบริหารส่วนตำบลเก่าขาม อำเภอน้ำยืน, หมู่บ้านเจียด องค์การบริหารส่วนตำบลเจียด อำเภอเขมราฐ, และหมู่บ้านเถื่อนช้าง องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเดช อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสนทนากลุ่ม และแบบประเมินรูปแบบ

          ผลการวิจัยพบว่า สภาพปัญหาของการเป็นพลเมืองดีในวิถีประชาธิปไตยของชุมชนในจังหวัดอุบลราชธานี คือ การขาดความตระหนักต่อสิทธิและหน้าที่ การมีส่วนร่วมทางการเมืองในระดับท้องถิ่นที่ยังไม่ต่อเนื่อง และความแตกแยกทางความคิดเห็นทางการเมืองในระดับสังคม การพัฒนารูปแบบได้บูรณาการหลักภาวนา 4 ได้แก่ กายภาวนา หมายถึง การพัฒนาพฤติกรรมและความสัมพันธ์  สีลภาวนา หมายถึง การพัฒนาวินัยและกฎกติกาของชุมชน จิตตภาวนา หมายถึง การพัฒนาจิตใจและความเข้มแข็งทางปัญญา และปัญญาภาวนา หมายถึง การพัฒนาความรู้และวิจารณญาณทางการเมือง เข้ากับกระบวนการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชน 5 ขั้นตอน (ตามแนวคิดของRissel , 1994) และกระบวนการเรียนรู้ 6 ขั้นตอน (ตามแนวคิดermpoonvivat and Kaewmano, 2015) รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 5 องค์ประกอบหลัก คือ 1) การสร้างความตระหนักรู้และเห็นคุณค่าในตนเอง 2) การสร้างเวทีสาธารณะและการสื่อสารเพื่อเสริมสร้างพลังกลุ่ม 3) การระบุและแก้ไขปัญหาสาธารณะร่วมกัน 4) การพัฒนาและเสนอนโยบายสาธารณะของชุมชน และ 5) การสะท้อนประสบการณ์และการเรียนรู้เชิงประชาธิปไตย ผลการประเมิน พบว่า รูปแบบดังกล่าวสามารถเพิ่มระดับจิตสำนึกความเป็นพลเมืองดีในวิถีประชาธิปไตยได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะด้านความรับผิดชอบต่อตนเองและสังคม การเคารพสิทธิผู้อื่น และการแก้ปัญหาด้วยสันติวิธี ชุมชนสามารถนำหลักภาวนา 4 มาประยุกต์ใช้เป็นฐานทางคุณธรรมและจริยธรรมในการขับเคลื่อนวิถีชีวิตประชาธิปไตยได้อย่างเป็นรูปธรรม