ศึกษาวิเคราะห์พุทธตรรกวิทยากับการพิจารณาความตาย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์พุทธตรรกวิทยากับการพิจารณาความตาย พบว่า ในทางพุทธศาสนาได้ให้ความหมายกับ “ความตาย” หรือ “มรณะ” เอาไว้ว่าเป็นสัจธรรมและเป็นส่วนหนึ่งของ “ไตรลักษณ์” เพราะเป็นปรากฏการณ์ปกติของชีวิตที่ทุกคนต้องเผชิญและหลีกเลี่ยงไม่ได้ รวมถึงความเศร้าโศกจากการพลัดพรากจากสิ่งที่รัก พุทธตรรกวิทยาไม่ใช่ตรรกศาสตร์เพื่อการโต้แย้ง หรือการอนุมานผลลัพธ์จากสมมติฐาน แต่เป็นตรรกะเชิงประจักษ์ที่ใช้สำหรับการดับทุกข์ ด้วยการเชื่อมโยงเหตุปัจจัยของชีวิตเข้ากับความจริงอันสูงสุด โดยอาศัยหลักการที่ว่าไม่ต้องเก่งตรรกะ แต่ต้องเป็นผู้แม่นยำในเหตุและผลที่เคยปรากฏมาแล้ว และเปลี่ยนตรรกะจากการคาดเดาเป็นการจดจำ “สัจธรรม” เมื่อพิจารณาดีๆจะพบว่า พระพุทธเจ้าทรงใช้ภาษาและมโนทัศน์ที่ตั้งอยู่บนความเข้าใจในแง่ที่ว่า “ภาษา” คือมโนทัศน์ที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อสื่อสารถึงสิ่งต่างๆ เป็นเพียงเครื่องมือชั่วคราวไม่ใช่ความจริงขั้นสูงสุด พุทธตรรกวิทยาใช้ความจริงเรื่องของ “ความตาย” เป็นจุดเชื่อมโยงที่สำคัญในการยกระดับปัญญา ไปสู่การเข้าถึงความหลุดพ้นจากวัฏสงสารจากการพิสูจน์ และให้เหตุผลผ่านเรื่องราวใน “ทุกขลักษณะ” ที่ทำหน้าที่เป็นเหมือนเครื่องมือในการรับรองความจริงเชิงประจักษ์ที่เป็นปรากฏการณ์ความจริงของชีวิต การพิจารณาความตายตามแนวทางนี้ จึงเป็นการยกระดับการรับรู้จากแค่ความรู้สึก “เพทนาการ” ไปสู่ความจงใจหรือความตั้งใจ “เจตนา” ทำให้การเผชิญกับความตายเปลี่ยนจากปฏิกิริยาทางอารมณ์ไปเป็นการใช้ “สติปัญญา” เข้ามาแทนที่ “ความรู้สึก” ในการเผชิญหน้ากับความตาย