การทูตเศรษฐกิจและความร่วมมือในตลาดประเทศที่สาม : กรณีศึกษาการลงทุนของญี่ปุ่นและจีนในประเทศไทย
คำสำคัญ:
ความร่วมมือระหว่างประเทศ, การลงทุน, จีนและญี่ปุ่น, ตลาดประเทศที่สาม, ประเทศไทยบทคัดย่อ
แม้จีนและญี่ปุ่นจะมีศักยภาพทางเศรษฐกิจสูง แต่ข้อจำกัดด้านความสัมพันธ์ทางการเมืองและภูมิรัฐศาสตร์ยังคงเป็นอุปสรรคต่อการลงทุนโดยตรงระหว่างกัน ส่งผลให้แนวคิด “ความร่วมมือในตลาดประเทศที่สาม” (Third-party Market Cooperation : TMC) กลายเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างกัน โดยงานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ลักษณะการลงทุนของทั้งสองประเทศในประเทศไทยภายใต้กรอบ TMC โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง
ผลการศึกษาชี้ว่า จีนและญี่ปุ่นมีแนวทางการลงทุนที่ต่างกันอย่างชัดเจน โดยที่ญี่ปุ่นเน้นการลงทุนในภาคการผลิตโดยคำนึงถึงมาตรฐานและคุณภาพ ขณะที่จีนให้ความสำคัญกับโครงสร้างพื้นฐานและความรวดเร็วในการดำเนินงาน แม้ความร่วมมือในไทยจะยังไม่เข้ารูปแบบ TMC อย่างเต็มตัว แต่ถือเป็น “ความร่วมมือแฝงการแข่งขัน” ซึ่งต่างฝ่ายมีบทบาทและกลยุทธ์เฉพาะตน ประเทศไทยเป็นเป้าหมายสำคัญเนื่องจากทำเลที่ตั้งเชิงยุทธศาสตร์ โครงสร้างพื้นฐาน และนโยบายภาครัฐที่เอื้อต่อการลงทุน ข้อเสนอแนะคือการส่งเสริมบทบาทของไทยในฐานะพื้นที่ความร่วมมือ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพทางเศรษฐกิจและการเชื่อมโยงระดับภูมิภาคอย่างยั่งยืน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมการขนส่งทางราง. (2566). “สุรพงษ์” เผยโครงการรถไฟความเร็วสูง ไทย–จีน (กรุงเทพฯ-หนองคาย) ช่วงระยะที่ 1 กรุงเทพ-โคราช คาดเปิดใช้ปี 71 พร้อมเร่งดำเนินการ ช่วง เวียงจันทน์-หนองคาย และช่วงระยะที่ 2 โคราช-หนองคาย. https://shorturl.at/1InEq
กรมประชาสัมพันธ์. (2566). ที่ตั้งไทยทำเลทอง ข้อได้เปรียบที่จะช่วยพัฒนาเศรษฐกิจไทยไปสู่ความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน. https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/8/cid/31/iid/6432
กรมประชาสัมพันธ์. (2566). นายกฯ กล่าวปาฐกถาพิเศษงานสัมมนา Thailand - Japan Investment Forum ต่อนักธุรกิจญี่ปุ่นกว่า 500 คน ย้ำความพร้อมเปิดรับการลงทุนญี่ปุ่น. https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/2526/iid/241229
กองความร่วมมือการลงทุนต่างประเทศ. (2566). Annual foreign direct investment report. Thailand Board of Investment. https://www.boi.go.th/upload/content/Report%202023%20Final_6639dcb141702.pdf
จินตวัฒน์ ศิริรัตน์. (2560). ความร่วมมือพัฒนาระบบรางระหว่างไทย–ญี่ปุ่น: ผลประโยชน์และการแข่งขันเชิงอำนาจ. วารสารเครือข่ายญี่ปุ่นศึกษา (ฉบับพิเศษ), 237-255.
ชินดนัย ธีระพันธุ์พิเชฏฐ์. (2561). จีนกับการใช้เครื่องมือทางเศรษฐกิจในการเจรจาต่อรอง: ศึกษากรณีญี่ปุ่นและไต้หวัน. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ชุย อี๋เหมิง. (2567). บทวิเคราะห์ : ทำไทความสัมพันธ์จีน-ไทยจึงใกล้ชิดกันยิ่งขึ้น?. CRI Online. https://thai.cri.cn/2024/08/29/ARTIysOU8B79h4l1YLyk2IRk240829.shtml
ณฐ์ชนนท์ ลิ่มบุญสืบสาย และ ธนิษฐา สุกกล่ำ. (2564). เมื่อปัจจัยทางภูมิศาสตร์เป็นทั้งโอกาสและความท้าทายในการกำหนดนโยบายต่างประเทศ. วิเทศปริทัศน์, 6, 1-8.
ตรรกวิทย์ มิ่งขวัญ. (2563). ญี่ปุ่นกับยุทธศาสตร์เพื่อเทคโนโลยีใหม่. รัฐสภา. https://old.parliament.go.th/ewtadmin/ewt/parliament_parcy/ewt_dl_link.php?nid=65200&filename=index
ธนิษฐา สุกกล่ำ. (2566). การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจในภูมิภาคเอเชียตะวันออก: กรณีศึกษาภูมิทัศน์ด้านพลังงานในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง. International Studies Center (ISC). https://shorturl.at/tgPv0
ประชาชาติธุรกิจ. (2566). ญี่ปุ่นครองอันดับหนึ่งลงทุนในไทย 63 ราย เงินลงทุนกว่า 15,873 ล้านบาท. https://www.prachachat.net/economy/news-1326825
ผู้จัดการออนไลน์. (2567). New China Insights: เมื่อทุนจีนทะลักไทย. MGR Online. https://mgronline.com/china/detail/9670000072807
เพชรนิภา โดมินิค แลม. (2562). คุ้มหรือไม่กับการเดินหน้าโครงการรถไฟความเร็วสูงไทย-จีนต่อไป? สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ). https://tdri.or.th/2019/03/thailands-chinese-high-speed-railway/
มติชนออนไลน์. (2566, 17 กุมภาพันธ์). ส่อง‘รถไฟความเร็วสูงไทย’ วงเงิน 2 ล้านล้าน มีกี่เส้นทาง สายไหนได้แจ้งเกิด. https://www.matichon.co.th/economy/news_3828670
รัฐบาลไทย. (2567). “พิมพ์ภัทรา” นำทัพ กระทรวงอุตฯ เยือนญี่ปุ่น กระชับความร่วมมือ METI แลกเปลี่ยนกรอบการทำงาน มุ่งพัฒนา 4 ประเด็นหลัก พร้อมถกองค์กรพันธมิตร ชักจูงลงทุนอุตสาหกรรมฮาลาลในไทย. รัฐบาลไทย. https://www.thaigov.go.th/news/contents/details/78747
สถาบันการขนส่ง. (2562). ประเทศไทยกับการยุทธศาสตร์การพัฒนาเสน้ทางสายใหมใหม่ (Thailand and the New Silk Road). http://www.cuti.chula.ac.th/triresearch/saimainew/saimainew.html
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2556). การใช้ประโยชน์จากระบบรถไฟที่เชื่อมโยงประเทศเพื่อนบ้าน เพื่อให้ไทยเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวของภูมิภาค. https://tdri.or.th/wp-content/uploads/2013/10/wb96.pdf
สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. (2561). ความร่วมมือในตลาดของประเทศที่สามระหว่างจีน-ญี่ปุ่นในโครงการระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกของประเทศไทย. เอกสารประกอบการสัมมนาความร่วมมือไตรภาคี ไทย-จีน-ญี่ปุ่น ในพื้นที่ EEC วันที่ 31 พฤษภาคม 2561 (จัดโดยสกพอ. ร่วมกับสถานทูตจีนและญี่ปุ่น).
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567). ผลักดันการศึกษาไทยสู่การเป็น Soft Powerให้เทียบเท่าประเทศชั้นนำของโลก. Starfish Labz. https://shorturl.at/kDNPS
สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ นครโฮจิมินห์. (2560). ธุรกิจโลจิสติกส์ของเวียดนาม. กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ-DITP. https://www.ditp.go.th/contents_attach/644084/644084.pdf
สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ เมืองชิงต่าว. (2567). หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (BRI) กับการขนส่งสินค้าจากไทยมาจีน. กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ. https://shorturl.at/9Z9HX
สำนักยุทธศาสตร์องค์กร. (2566). สรุปภาพรวมการลงทุนของญี่ปุ่น ใน EEC (2561-2565). Eastern Economic Corridor (EEC). https://www.eeco.or.th/th/filedownloads/4882/file-1c0012ca892897706b0c37d5a0bc0168.pdf
สุทิน สายสงวน. (2551). ความสัมพันธ์ทางการค้าไทย-จีนและญี่ปุ่น. วารสารญี่ปุ่นศึกษา, 25(1), 50-72.
หงษ์ฟ้า ทรัพย์บุญเรือง และ จินตวัฒน์ ศิริรัตน์. (2563). โครงการรถไฟความเร็วสูงไทย-จีน: โอกาสชองการพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารไทยคดีศึกษา, 17(2), 51-80.
Alonso-Trabanco, J. M. (2019). The Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB): Financial Vector of China’s Geopolitical Interests? Journal of Asia Pacific Studies, 5(2), 125-142.
Cao, L. (2024). The investment strategies of China and Japan in the ASEAN market under the RCEP framework. China Market, 1-4.
Chen, Z. & Sun, S. (2025). China-Japan Third-Party Market Cooperation: Current Status, Challenges, and Strategies in the Context of Institutional Distance. Country and area studies, 9(3), 136-152. https://www.hssonline.cn/en/article/110138816/
Ezra, F. V. (2019). China and Japan: Facing History. Harvard University Press.
Hameiri, S., & Jones, L. (2025). Rethinking Sino-Japanese competition: The diffusion of economic statecraft. East Asia. https://doi.org/10.1007/s10308-025-00724-5
Harwit, E. (2013). Chinese and Japanese investment in Southeast and South Asia: case studies of the electronics and automobile industries. The Pacific Review, 26(4), 361-383. https://doi.org/10.1080/09512748.2013.788068
He, Q. (2020). A comparative study of China and Japan establishing industrial parks in Thailand. Yunnan University. https://kns.cnki.net/KCMS/detail/detail.aspx?dbname=CMFD202301&filename=1020650853.nh
Himmer, M., & Rod, Z. (2022). Chinese debt trap diplomacy: reality or myth? Journal of the Indian Ocean Region, 18(3), 250–272. https://doi.org/10.1080/19480881.2023.2195280
Ichikawa, N., Michael A. C., & Karen R. P. (1991). Japanese investment and influence in Thai development. Technology in Society, 13(4), 447-469. https://doi.org/10.1016/0160-791X(91)90046-Y
Krungsri Business Empowerment. (2020). โอกาสของประเทศไทย ในสายตานักลงทุนญี่ปุ่น. Krungsri. https://www.krungsri.com/th/business/other-services/empowerment/business-insights/knowledge-trend/opportunity-thailand-japanese-investors
Lan, P. & Thu, H. (2021). ไฮฟองปรับปรุงระบบท่าเรือให้ทันสมัย. VOVWORLD: https://vovworld.vn/th-TH/เศรษฐกิจ/ไฮฟองปรับปรุงระบบท่าเรอให้ทันสมย-1055948.vov
Lin, C. (2023). Competition and differentiation: Japan’s strategy for infrastructure investment in Southeast Asia. Research Report on China’s modern international relations, (8), 21–38. https://www.iwep.org.cn/xscg/xscg_lwybg/202204/W020220415415217345508.pdf
Lutfi, K. A. N. (2025). Transition from passive to proactive diplomacy: Japan’s strategic partnership with Africa. Modern Diplomacy. https://moderndiplomacy.eu/2025/03/10/transition-from-passive-to-proactive-diplomacy-japans-strategic-partnership-with-africa/
Mathieu, D. (2019). Triple win? China and third-market cooperation. Institut Montaigne. https://www.institutmontaigne.org/en/expressions/triple-win-china-and-third-market-cooperation
Shen, Z., Wang, G., Ali, A., Wei, X., Zang, X., & Ye, Y. (2025). Study on the cooperation model of infrastructure projects in the third-party market of the Belt and Road. International Journal of Construction Management, 25(13), 1609–1625. https://doi.org/10.1080/15623599.2025.2455992
Suvakunta, P. (2015). China’s Go-Out strategy: Chinese foreign direct investment in Thailand. Thammasat Review, 12(1), 116–146.
Takeuchi, H. (2014). Sino-Japanese relations: power, interdependence, and domestic politics. International Relations of the Asia-Pacific, 14(1), 7–32. https://www.jstor.org/stable/26156004
Tarumi, H. (2022). Challenges and solutions in Japan–China economic relations in the post-COVID era. In H. Wang & L. Miao. (Eds.), China and the world in a changing context (pp. 125–134). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-16-8086-1_16
TNN. (2567, 25 เมษายน). เปิด 5 อันดับแรกต่างชาติลงทุนในไทย ไตรมาสแรกทะลุ 3.5 หมื่นล้าน. TNN. https://www.tnnthailand.com/news/wealth/165119/
Wang, L. (2022). China–Japan competition in infrastructure investment in Southeast Asia: A two-level analysis. Asia Europe Journal, 20(4), 507–525. https://doi.org/10.1007/s10308-022-00651-4
Wang, L. (2022). China-Japan infrastructure competition: A two-level analysis in Southeast Asia. International Political Studies, 3, 77–94. https://core.ac.uk/download/pdf/323959356.pdf
Wang, L. (2022). China–Japan competition in infrastructure investment in Southeast Asia: A two-level analysis. Chinese Political Science Review, 8(4), 527-552. https://doi.org/10.1007/s41111-022-00231-7
Wang, L. (2024). The case of the Sino-Japanese third-party cooperation mechanism. In S. Chen (Ed.), Rising Models of Extra-Regional Engagement in Southeast Asia (pp. 215–234). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-97-9148-4_10
Wei, D., & Tang, Z. (2024). Analysis of Japan’s dual influence on Southeast Asian infrastructure diplomacy. International Journal of Global Economics and Management, 3(1), 400-405. https://doi.org/10.62051/IJGEM.v3n1.49
Xiao, X. (2018). A comparative study of China and Japan’s direct investment in Thailand. Central China Normal University. CNKI. https://kns.cnki.net/KCMS/detail/detail.aspx?dbname=CMFD201901&filename=1018236962.nh
Xiong, L. (2022). Third-party market cooperation under the “Belt and Road” initiative: reality and prospects. People’s Forum Network. http://www.rmlt.com.cn/2022/1208/661991.shtml
Xiong, W. (2022). Strategic value and practical pathways of third-party market cooperation. China’s Foreign Trade, (9), 25–31.
Yan, S. (2023). Sino-French third-party market cooperation creates new win-win path. China Daily. https://china.chinadaily.com.cn/a/202304/12/WS64361f40a3102ada8b237dfc.html
Yao, L. (2024). China-EU third-party market cooperation in africa under the BRI context. Journal of China Foreign Affairs University, (2), 59-74. https://brgg.fudan.edu.cn/articleinfo_5650.html#:~:text=2024%E5%B9%B404%E6%9C%8818%E6%97%A5%C2%A0%C2%A0
Zabella, A. A. (n.d.). Africa’s engagement with China and Japan. United Nations ESCAP. https://www.unescap.org/sites/default/d8files/event-documents/3-2_Zabella.pdf
Zhang, M. (2024). Sino–Japanese third-party market cooperation: Asymmetries of economic diplomacy and politico-economic gaps. Japanese Journal of Political Science, 25(1), 1–20. https://doi.org/10.1017/S1468109923000269
Zhang, M. (2025). Rising models of extra-regional cooperation and challenges: The case of the Sino-Japanese third-party cooperation mechanism. In H. Yamamoto & K. Liu (Eds.), China–Japan–South Korea trilateral cooperation (pp. 173–197). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-97-9148-4_10
Zhao, H. (2018). China–Japan competes for infrastructure investment in Southeast Asia: Geopolitical rivalry or healthy competition? Journal of Contemporary China, 28(118), 558-574. https://doi.org/10.1080/10670564.2018.1557946
Zheng, D. (2019). The significance, practice and prospects of third-party market cooperation in China. People.cn. http://world.people.com.cn/n1/2019/1125/c1002-31473705.html
Zheng, T. (2019). Third-party market cooperation: A new approach to international capacity cooperation. International Trade Issues, (5), 14-26.
Zhu, Y. (2020). Third-party market cooperation: Differences in understanding between China and Japan and its implications. In China International Strategic Review 2020 (pp. 110–125). School of International Strategy, Peking University.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารญี่ปุ่นศึกษาธรรมศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
