แนวทางอริยปฏิปทาเพื่อความเป็นธรรมทายาท ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาแนวคิดเรื่องความเป็นธรรมทายาทในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท (๒) เพื่อศึกษาอริยปฏิปทาเพื่อความเป็นธรรมทายาทในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ (๓) เพื่อนำเสนอแนวทางอริยปฏิปทาเพื่อความเป็นธรรมทายาทในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาจากคัมภีร์พระไตรปิฎกและอรรถกถา

ผลการวิจัยพบว่า แนวคิดเรื่องธรรมทายาทในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท ปรากฏ ๒ รูปแบบ คือ (๑) รูปแบบบุคลาธิษฐาน: เน้นศึกษาเฉพาะตัวอย่างบุคคลที่ถูกระบุว่าเป็นธรรมทายาทในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท (๒) รูปแบบธัมมาธิษฐาน: เน้นศึกษาเฉพาะข้อปฏิบัติที่สื่อถึงคุณสมบัติความเป็นธรรมทายาทในธัมมทายาทสูตร ทั้งนี้จะต้องระบุถึงลักษณะเชิงเปรียบเทียบของธรรมทายาทและอามิสทายาทควบคู่กัน อริยปฏิปทา คือ ข้อปฏิบัติของ
พระอริยบุคคล มีผลโดยตรงต่อการพัฒนาคุณสมบัติความเป็นธรรมทายาท ๕ ด้าน คือ (๑) ความมักน้อย (๒) ความสันโดษ (๓) ความขัดเกลา (๔) ความเลี้ยงง่าย และ (๕) ความปรารภความเพียร แนวทางอริยปฏิปทาเพื่อความเป็นธรรมทายาทในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท สะท้อนมาจากอริยปฏิปทาที่ปรากฏในคัมภีร์พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ ทั้ง ๔ พระสูตร คือ (๑) ธัมมทายาทสูตร (๒) รถวินีตสูตร (๓) มหาโคสิงคสูตร และ (๔) อนังคณสูตร มีแนวทางที่แสดงถึงหลักปฏิบัติวิธีปฏิบัติและผลของการปฏิบัติ แบ่งเป็น ๒ ลักษณะ คือ (๑) แนวทางที่เป็นข้อปฏิบัติโดยตรง ได้แก่ วิเวกธรรม ๓ และมัชฌิมาปฏิปทาหรืออริยมรรคมีองค์ ๘ (๒) แนวทางที่เป็นข้อปฏิบัติโดยอ้อมหรือเป็นแนวร่วมสนับสนุน ได้แก่ กถาวัตถุ ๑๐ วิสุทธิ ๗ ปธาน ๔ และกุศลมูล ๓ สามารถใช้เป็นชุดองค์ธรรมกำจัดลักษณะด้านลบความเป็นธรรมทายาท ๔ ประการ คือ (๑) ความเป็นผู้มักมาก (๒) ความเป็นผู้ย่อหย่อน (๓) ความเป็นผู้นำในโอกกมนธรรม
(๔) ความเป็นผู้ทอดธุระในปวิเวก ตลอดจนอุปกิเลส ๑๖ และอกุศลมูล ๓ อย่างยั่งยืน