สโนว์ไวท์และแอเรียลผิวสี: การต่อรองความหมายของภาพตัวแทนเจ้าหญิงดิสนีย์ในสังคมไทย

บทคัดย่อ

          บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ปรากฏการณ์การต่อต้าน “สโนว์ไวท์และแอเรียลผิวสี” ที่มิได้เกิดขึ้นจากเพียงเพราะการเปลี่ยนแปลงเชิงสุนทรียะ แต่เป็นการสั่นคลอนระเบียบความหมายและอำนาจที่ฝังรากในสื่อวัฒนธรรมร่วมสมัย โดยใช้กรอบแนวคิดเรื่องแนวคิดเรื่องภาพตัวแทน (Representation) ของ Stuart Hall (1997) และแนวคิดอุตสาหกรรมวัฒนธรรม (Culture Industry) ของ Adorno และ Horkheimer (2002) เพื่อวิเคราะห์พลวัตเชิงอำนาจในการผลิตภาพตัวแทนของ “เจ้าหญิงดิสนีย์” ซึ่งเคยถูกจารึกภายใต้ภาพของ “ความขาว” อันเป็นทุนสัญญะที่สถาปนาอำนาจและอภิสิทธิ์ให้กับบางกลุ่มในสังคม

ในบริบทไทยการต่อต้านเจ้าหญิงผิวสีสะท้อนภาวะปะทะกันระหว่างภาพตัวแทนเดิมที่ฝังแน่นกับความพยายามในการเปิดพื้นที่ให้ความหลากหลายทางอัตลักษณ์ “ผิวขาว” มิได้เป็นเพียงลักษณะทางกายภาพ แต่ทำหน้าที่เป็นทุนทางร่างกาย (ทักษอร ภุชงค์ประเวศ, 2558) ที่สามารถแลกเปลี่ยนเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจ สังคม และ วาทกรรมความงามปฏิกิริยาในสังคมไทยจึงเป็นมากกว่าการวิจารณ์ตัวละครใหม่ แต่คือการปกป้องอำนาจในการควบคุมความหมายของ “ความงาม” ในรูปแบบเก่า

          บทความเสนอข้อถกเถียงว่าแม้ Disney จะดูเหมือนเป็นผู้เปิดพื้นที่ให้กับความหลากหลาย แต่การกระทำดังกล่าวยังดำรงอยู่ในโครงสร้างทุนนิยมที่แสวงหากำไรผ่านการผลิตซ้ำความแปลกใหม่ในรูปแบบที่เป็นสูตรสำเร็จ (Adorno & Horkheimer, 2002) อย่างไรก็ดี ความย้อนแย้งนี้มิได้ลบล้างศักยภาพในการสร้าง “พื้นที่แห่งการต่อรอง” ของความหมายที่เปิดทางให้กับตัวตนอื่น ๆ ได้ปรากฏในสนามสัญญะที่เคยถูกปิดกั้น แต่กล้าจะตั้งคำถามกับสิ่งที่ “เคยเป็น” และ จินตนาการถึงสิ่งที่ “อาจเป็นไปได้” ในอนาคต