อุดมการณ์ชาตินิยม ในพิพิธภัณฑ์กองทัพอากาศและการบินแห่งชาติ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิธีการจัดแสดงและเนื้อหาที่พิพิธภัณฑ์กองทัพอากาศและการบินแห่งชาติใช้ในการสร้างอุดมการณ์ชาตินิยม ศึกษาบทบาทของพิพิธภัณฑ์กองทัพอากาศและการบินแห่งชาติในการสร้างอุดมการณ์ชาตินิยมโดยใช้กรอบแนวคิดเรื่องอุดมการณ์ของอัลธูแซร์ ร่วมกับแนวคิดชาตินิยม และแนวคิดของพิพิธภัณฑ์ มาประกอบในการศึกษา

            ผลจากการศึกษา พบว่า พิพิธภัณฑ์กองทัพอากาศและการบินแห่งชาติ  นำเสนออุดมการณ์ชาตินิยมกระแสหลักของไทย ได้แก่ ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์  ด้วยการจัดแสดงประวัติศาสตร์กิจการบินในประเทศ ประวัติความเป็นมาของกองทัพอากาศ และภารกิจของกองทัพอากาศตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ด้วยวิธีการเล่าเรื่องตามการทำงานของอุดมการณ์แบบอัลธูแซร์ ได้แก่ การผลิตซ้ำ การทำเป็นธรรมชาติ การผสมระหว่างเรื่องจริงกับจินตนาการ และการสร้างคู่ของความสัมพันธ์ ประกอบกับการใช้วัตถุจัดแสดงที่เป็นตัวแทนของกำลังทางอากาศ เช่น เครื่องบิน หรือภาพประกอบ รวมถึงองค์ประกอบอย่างโทนสีที่สื่อถึงความเป็นทหารอากาศเข้ามาช่วย เพื่อทำให้ผู้เข้าชมนิทรรศการได้เกิดความรู้สึกรักชาติตามหน้าที่ของพิพิธภัณฑ์ทหารในการสร้างอุดมการณ์ชาตินิยม

            อย่างไรก็ตาม การนำเสนอนั้นยังขาดเรื่องการมีส่วนร่วมระหว่างกองทัพอากาศและประชาชน วิธีการเล่าเรื่องที่ไม่เชื่อมโยงระหว่างบริบทของสังคมในแต่ละยุคกับเหตุการณ์สำคัญของกองทัพอากาศ มีเพียงการให้ข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริง ผู้เข้าชมจึงไม่สามารถนำข้อมูลนั้นมาประมวลต่อเพื่อสร้างชุดความคิดต่อไปได้ นอกจากนี้ องค์ประกอบที่ช่วยให้เกิดอารมณ์ร่วมเมื่อเข้าชม ได้แก่ แสง สี และเสียง ไม่สามารถส่งเสริมให้ผู้เข้าชมเกิดอารมณ์ความรู้สึกร่วมไปกับเรื่องเล่าได้