การจัดการภูมิปัญญาส้มโอนครชัยศรี: การเรียนรู้และจัดการตนเองตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

บทคัดย่อ

วิถีชาวสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรีนับเป็นภูมิปัญญาที่ถูกสั่งสมมาเป็นระยะเวลายาวนาน มีกระบวนการเรียนรู้และสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นเพื่อการดำรงชีพ และส้มโอยังเป็นพืชบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ที่สำคัญและมีชื่อเสียงของจังหวัดนครปฐม ผลกระทบจากความเจริญทางโครงสร้างพื้นฐาน รวมทั้งวิกฤติทางภัยธรรมชาติที่ชาวสวนต้องรับมือและบริหารจัดการ ซึ่งได้ส่งผลต่อวิถีการดำเนินชีวิตของชาวสวนส้มโอนครชัยศรีที่เปลี่ยนแปลงไปด้วย การบูรณาการจัดการตนเองด้วยอาศัยภูมิปัญญาท้องถิ่น และการน้อมนำเอาปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับการเรียนรู้และเสริมศักยภาพชุมชนนั้นมีวัตถุประสงค์ของการศึกษาดังนี้ 1) เพื่อศึกษาและสังเคราะห์องค์ความรู้และด้านการเรียนรู้และการจัดการตนเองตามแนวทางปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง 2) เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สังเคราะห์การจัดการตนเองด้านเศรษฐกิจพอเพียงที่เหมาะสมกับบริบทการจัดการภูมิปัญญาส้มโอนครชัยศรี 3) เพื่อวิเคราะห์ค่านิยมและแนวปฏิบัติตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่เหมาะกับ             การพัฒนาและเรียนรู้สู่สาธารณะ ผลการศึกษาพบว่า ส่วนที่ 1 ด้านการเรียนรู้และภูมิปัญญาส้มโอนครชัยศรี องค์ความรู้ที่เป็นจุดเด่นคือภูมิปัญญาและการจัดการความรู้จากปรากฏการณ์นิเวศธรรมชาติที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่น โดยเฉพาะระบบน้ำขึ้นน้ำลงซึ่งเป็นวิถีระบบนิเวศธรรมชาติของพื้นที่ รวมถึงการจัดการตนเองของชุมชนตามปฏิทินที่อิงตามระบบนิเวศ ส่วนที่ 2 การจัดการตนเองตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงได้ให้ความสำคัญตั้งแต่ระดับการจัดการตนเองที่เชื่อมโยงกับครอบครัว และเครือญาติ การจัดการระดับกลุ่มเป็นการรวมกลุ่มชาวสวนทั้งเป็นทางการตาม          การสนับสนุนของกลไกทางการและเครือข่ายในพื้นที่ การจัดการระดับเชื่อมเครือข่าย การประสานงานในรูปแบบความร่วมมือเพื่อเกื้อกูลการจัดการภูมิปัญญา ทั้งภาควิชาการ ภาครัฐ และเอกชนเพื่อวิถีภูมิปัญญาสามารถดำรงอยู่ได้ท่ามกลางวิกฤติทั้งปรากฏการณ์ธรรมชาติ และปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรมที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ส่วนที่ 3 ด้านค่านิยมและแนวปฏิบัติตามแนวทางปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ได้อิงฐานคิด 3 ปัจจัยคือความพอประมาณ ความมีเหตุผล การมีภูมิคุ้มกัน และ 2 เงื่อนไขสนับสนุนคือ เงื่อนไขความรู้ และเงื่อนไขคุณธรรม ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง