เส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิ: การรังสรรค์คุณค่าพระพุทธศาสนาตามแนวศาสตร์พระราชาเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ชมพูนุช ช้างเจริญ; สุวิญ รักสัตย์; เชษฐ์นิติภัทร พรหมชิน; พระมหาบุญประสิทธิ์ นาถปุญฺโญ; ฉัตรฤดี วิลคี

ผู้แต่ง

ชมพูนุช ช้างเจริญ บัณฑิตวิทยาลัยวชิรญาณวโรรส มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
สุวิญ รักสัตย์ บัณฑิตวิทยาลัยวชิรญาณวโรรส มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
เชษฐ์นิติภัทร พรหมชิน บัณฑิตวิทยาลัยวชิรญาณวโรรส มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
พระมหาบุญประสิทธิ์ นาถปุญฺโญ คณะศาสนาและปรัชญา มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
ฉัตรฤดี วิลคี นักวิชาการอิสระ

คำสำคัญ:

เส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิ, คุณค่าพระพุทธศาสนา, ศาสตร์พระราชา, การพัฒนาอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิ 2) เพื่อศึกษาพระพุทธศาสนาตามแนวศาสตร์พระราชาบนเส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการรังสรรค์คุณค่าพระพุทธศาสนาตามแนวศาสตร์พระราชาเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนบนเส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิ การวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสารร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง จำนวน 16 รูป/คน โดยเก็บข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถาและหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏตามเส้นทางสุวรรณภูมิในการรังสรรค์คุณค่าพระพุทธศาสนาตามแนวศาสตร์พระราชา จากนั้น นำข้อมูลมาวิเคราะห์ สังเคราะห์และนำเสนอในรูปแบบเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) เส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิโดยรวมแบ่งออกเป็น 3 เส้นทาง ได้แก่ (1) เส้นทางเอเชียกลางเชื่อมไปสู่ตะวันออกกลางถึงยุโรป (2) จากเอเชียกลางถึงประเทศจีนและตะวันออกไกล และ (3) จากเอเชียกลางไปสุดที่ตะวันออกเฉียงใต้ 2) พระพุทธศาสนาตามแนวศาสตร์พระราชาบนเส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิมีหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนาที่มิได้ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเท่านั้น แต่ได้นำมาปรับใช้และสั่งสมจนกลายเป็นแบบแผนการดำรงชีวิตของผู้คนในภูมิภาคสุวรรณภูมิอย่างเป็นรูปธรรม โดยสามารถสังเคราะห์ได้เป็น 3 ด้านสำคัญ ได้แก่ (1) หลักธรรมที่เกี่ยวกับคุณธรรมส่วนตน (2) หลักธรรมที่เกี่ยวกับคุณธรรมสังคม และ (3) หลักธรรมที่เกี่ยวกับการบริหารจัดการ 3) การรังสรรค์คุณค่าพระพุทธศาสนาตามแนวศาสตร์พระราชาเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนบนเส้นทางอารยธรรมสุวรรณภูมิ แบ่งเป็น 4 ด้าน คือ (1) ด้านคุณธรรม-จริยธรรม (2) ด้านการศึกษาประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาสุวรรณภูมิ (3) ด้านเศรษฐกิจและสังคม และ (4) ด้านเทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม องค์ความรู้จากการวิจัยสามารถสรุปเป็น CCESB Model (รูปแบบเพชรราชา) ซึ่งสะท้อนให้เห็นประโยชน์ในการรังสรรค์คุณค่าพระพุทธศาสนาตามแนวศาสตร์พระราชา โดยต้องผ่านกระบวนการกลั่นกรอง ฝึกฝนและพัฒนาอย่างต่อเนื่องจึงจะสามารถเปล่งประกายและนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพในสังคม

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

ชวลิต ขาวเขียว. (2561). ภูมิสัณฐานชายฝั่งทะเลโบราณ เมืองท่า เส้นทางการค้า และความเชื่อมโยงกับการตั้งถิ่นฐานแรกเริ่มในประเทศไทยในบริบทของภูมิอารยธรรมสุวรรณภูมิ. รายงานการวิจัย. สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ องค์การมหาชน.

ชะเอม แก้วคล้าย. (2536). จารึก เย ธมฺมาฯ. นิตยสารศิลปากร. 36 (5), 65-87.

นวม สงวนทรัพย์. (2543). พระเจ้าอโศกมหาราช. กรุงเทพมหานคร: มหามกุฏราชวิทยาลัย.

บุญชู เจนพนัส. (2502). ราชกิจจานุเบกษา ฉบับจดหมายเหตุพระราชพิธีราชาภิเษกสมรส พระราชพิธีบรมราชาภิเษก และพระราชพิธีเฉลิมพระราชมนเฑียร พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สยามินทราธิราช พ.ศ. 2493. นครปฐม: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.

พระมหาสุพัตร์ วชิราวุโธ และเกรียงไกร พินยารัก. (2568). แนวคิดตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อส่งเสริมทุนทางสังคมเข้มแข็ง. วารสารสหวิชาการงานวิจัยและนวัตกรรมสังคม. 1 (1), 66-73.

มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2558). พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล เล่ม 1, 63. นครปฐม: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.

สมบูรณ์ วัฒนะ และคณะ. (2564). พระพุทธศาสนากับวิถีชีวิตคนไทยในดินแดนสุวรรณภูมิ. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร. 9 (3), 950-964.

สยาม ภัทรานุประวัติ และนาวิน โบษกรนัฏ. (2563). นิทานสันสกฤตที่อ้างถึงเรื่องสุวรรณภูมิ. วารสารศิลปศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. 20 (2), 53-81.

สำนักงานจังหวัดเพชรบูรณ์. (ม.ป.ป.). สภาพทั่วไป. สืบค้นเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2568, จาก https://www.phetchabun.go.th/main/content_geography.php

สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน). (2562). สุวรรณภูมิ ภูมิอารยธรรมเชื่อมโยงโลก (Suvarnabhumi Terra Incognita). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.

สุวิญ รักสัตย์. (2563). ปรัชญาสุวรรณภูมิ: พุทธภาวะในเส้นทางอารยธรรมพันปี.

การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 2 “ปรัชญาสุวรณณภูมิ: กระบวนทัศน์พระพุทธศาสนาเพื่อชีวิตในศตวรรษที่ 21 (Suvarnabhumi Philosophy: Buddhist Paradigm for Life Development in the 21st Century).” คณะศาสนาและปรัชญา มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย. 1 กันยายน. หน้า 289-300.

หลวงวิจิตรวาทการ. (2476). สยามกับสุวรรณภูมิ ภาคที่ 1 อดีต. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ไทยใหญ่.

Chernbumroong, S, et al. (2022). Training Evaluation in a Smart Farm using Kirkpatrick Model: A Case Study of Chiang Mai. Joint International Conference on Digital Arts, Media and Technology with ECTI Northern Section Conference on Electrical, Electronics, Computer and Telecommunications Engineering (ECTI DAMT & NCON). Chiang Rai, Thailand. 26-28 January. pp. 463-466.

Ketkong, T and Chaiwan, S. (2021). Dvaravati Civilization Footprints, Its Maximus Creeds and Cultures in Siam Suvarnbhumi, Ancient Thailand. Global Interactive Journal of World Religions and Cultures. 1 (1), 28-41.

Ruksat, S, et al. (2026). Cultivation of Wisdom and Virtue with Aesthetic Discourse in Buddhist Literature. Scientific Culture. 12 (4), 2845-2858.

Watana, S. (2022). Buddhism and an Ageing Society in Thailand as a Part of Suvarnabhumi Land. Journal Poligrafi. 27 (105/106), 127-147.