จากภูมิปัญญาสู่ร่วมสมัย: การพัฒนาและส่งเสริมศิลปหัตถกรรมผ้ามัดย้อมของวิสาหกิจชุมชนผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติบ้านโคกขาม จังหวัดสมุทรสาคร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เทคนิคการมัดย้อมผ้ามัดย้อมโคกขาม พัฒนาผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรมให้มีรูปแบบร่วมสมัยเป็นสากล และส่งเสริมการรับรู้เพื่อการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาหัตถกรรมท้องถิ่น การศึกษาใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การทำแบบประเมินความพึงพอใจเบื้องต้น การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และการลงพื้นที่วิสาหกิจชุมชนมัดย้อมสีธรรมชาติบ้านโคกขาม จังหวัดสมุทรสาคร ศูนย์เรียนรู้เพียงแห่งเดียวในพื้นที่ที่ใช้สีสกัดจากธรรมชาติ เก็บข้อมูลกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 20 คน วิเคราะห์ข้อมูลจากการลงพื้นที่ในโครงการ การสนทนากลุ่ม การอบรมเชิงปฏิบัติการและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ

ผลการวิจัยพบว่า ผ้ามัดย้อมบ้านโคกขามมีอัตลักษณ์โดดเด่นจากการใช้เทคนิคการย้อมร้อนเพื่อให้สีติดทนนาน โดยใช้สีย้อมจากพืชพรรณท้องถิ่นในป่าชายเลน ได้แก่ เปลือกต้นโกงกางให้โทนสีน้ำตาลเข้มถึงดำ และต้นจากให้โทนสีเหลืองอมน้ำตาล การพัฒนาผลิตภัณฑ์ภายใต้ชื่อแบรนด์ “โคกขามคิด(ส์) (Khok Kham KIDs)” เปลี่ยนผ่านงานหัตถกรรมดั้งเดิมสู่สินค้าไลฟ์สไตล์ร่วมสมัย เช่น เสื้อผ้าแฟชั่นเด็กและผู้ใหญ่ เครื่องประดับ ของตกแต่งบ้าน โดยบูรณาการลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ของจังหวัด เช่น ลายปลากัดมหาชัย พร้อมทั้งประยุกต์ใช้นวัตกรรมอุปกรณ์แม่แบบพิเศษเพื่อลดข้อจำกัดด้านระยะเวลาและเพิ่มความประณีตในการสร้างสรรค์ลวดลาย นอกจากนี้ การเผยแพร่ผลงานผ่านนิทรรศการพบว่า ผู้เข้าชมมีความพึงพอใจต่อความคิดสร้างสรรค์และการจัดแสดงในระดับสูงมาก โดยเฉพาะกลุ่มเยาวชนและคนรุ่นใหม่ อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ผู้บริโภคมีความต้องการรับรู้ข้อมูลเชิงลึกผ่านการเล่าเรื่อง และมีแนวโน้มพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปสู่การแสวงหาประสบการณ์ตรงผ่านกิจกรรมการเรียนรู้เชิงปฏิบัติหรือเวิร์กช็อปสูงที่สุด ข้อสรุปนี้จึงเป็นแนวทางในการพัฒนาผ้ามัดย้อมโคกขามให้ก้าวสู่สินค้าเชิงสร้างสรรค์ที่เชื่อมโยงวิถีชีวิตดั้งเดิมเข้ากับบริบทสังคมสมัยใหม่ได้อย่างยั่งยืน เชื่อมโยงสู่เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) โดยเฉพาะในเป้าหมายที่ 12 และเป้าหมายที่ 14