การประเมินผลลัพธ์ทางสังคมจากการดำเนินงานของมูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย ช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยในเขตอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลลัพธ์ทางสังคมจากการดำเนินงานของมูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย ในการช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย และเพื่อจัดทำข้อเสนอแนะทางวิชาการสำหรับพัฒนาการดำเนินงานในอนาคต โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมวิธี พื้นที่ศึกษา คือ ชุมชนวัดถ้ำผาจม บ้านแม่สายหมู่ 1 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยครัวเรือนผู้ประสบอุทกภัยจำนวน 150 ครัวเรือน คัดเลือกด้วยวิธีการสุ่มอย่างง่าย ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ผู้ประสบอุทกภัย จำนวน 30 ราย คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง การเก็บรวบรวมข้อมูลดำเนินการโดยการลงพื้นที่ภาคสนาม และการสนทนากลุ่มย่อย การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการจัดหมวดหมู่เชิงเนื้อหา และการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า ครัวเรือนส่วนใหญ่มีความเปราะบางทางเศรษฐกิจ และรับรู้บทบาทของมูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย เป็นแหล่งช่วยเหลือหลัก ผลการประเมินผลลัพธ์ทางสังคมโดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยมิติด้านสังคมมีค่าสูงสุด สะท้อนความเชื่อมั่น ความรู้สึกมั่นคง และทุนทางสังคมที่เข้มแข็ง ขณะมิติด้านเศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมยังมีข้อจำกัดในเชิงความมั่นคงระยะยาว งานวิจัยนี้สร้างองค์ความรู้เชิงประจักษ์ว่า การนำผลการประเมินผลลัพธ์ทางสังคมมาใช้ในการจัดการภัยพิบัติในบริบทชุมชน มีบทบาทสำคัญต่อประสิทธิผลของการฟื้นฟูหลังอุทกภัยโดยประสิทธิผลดังกล่าวมิได้ขึ้นอยู่กับมาตรการเฉพาะหน้า หากแต่ขึ้นกับการบูรณาการเชิงระบบระหว่างนโยบาย การปฏิบัติการ และการเสริมสร้างศักยภาพของชุมชน องค์ความรู้นี้เสนอกรอบความเข้าใจเชิงบูรณาการที่เชื่อมโยงทั้งสามระดับในลักษณะเกื้อหนุนกัน ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนานโยบายและแนวปฏิบัติด้านการฟื้นฟูหลังภัยพิบัติในพื้นที่เสี่ยงซ้ำซากได้อย่างมีประสิทธิภาพ