การศึกษาอัตลักษณ์ตำนานท้องถิ่น อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอัตลักษณ์ของตำนาน อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้ในงานวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม แบบการสังเกตแบบมีส่วนร่วม และแนวทางการสนทนากลุ่มในอำเภอพิปูน จำนวน 5 ตำบล ได้แก่ ตำบลพิปูน ตำบลเขาพระ ตำบลยางค้อม ตำบลกะทูนและตำบลควนกลาง โดยคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญที่อาศัยอยู่ในท้องถิ่นไม่น้อยกว่า 20 ปี ซึ่งมีอายุ 40 ปีขึ้นไป เป็นปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชนและผู้มีความรู้เรื่องตำนาน จำนวน 30 คน เพื่อตอบแบบสัมภาษณ์ และจำนวน 8 คน เพื่อสนทนากลุ่ม และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า อัตลักษณ์ของตำนานปรากฏ 4 ด้าน ได้แก่ 1) อัตลักษณ์ด้านประเพณี ด้านนี้แสดงให้เห็นว่า ประเพณีลากพระเดือนห้ามีอัตลักษณ์เฉพาะตัวที่เกิดจากการผสานความศรัทธาทางศาสนาเข้ากับกุศโลบายในการแก้ปัญหาชุมชน โดยมีมูลเหตุจากตำนานการลากพระเพื่อขับไล่เสือและคุ้มครองชาวบ้านจากสัตว์ร้าย ซึ่งสะท้อนประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและศรัทธาที่มีต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในช่วงเปลี่ยนผ่านวันขึ้นปีใหม่ไทย 2) อัตลักษณ์ด้านความเชื่อเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เป็นลักษณะเฉพาะของชุมชน และทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการรักษาและสืบทอดวัฒนธรรมและภูมิปัญญาของท้องถิ่นให้ดำรงอยู่อย่างยั่งยืน 3) อัตลักษณ์ด้านความเชื่อในพระพุทธศาสนา การอุทิศตนเพื่อสังคมและประวัติศาสตร์ชุมชน ตำนานพระเกจิเป็นการสะท้อนความเชื่อในพระพุทธศาสนา การอุทิศตนเพื่อสังคมเป็นส่วนสำคัญในการสร้างเอกลักษณ์และวัฒนธรรมในพื้นที่ และ 4) อัตลักษณ์ด้านพิธีกรรม การบนและการแก้บนหลังจากได้ดังประสงค์เป็นการแสดงความเคารพต่อคำมั่นสัญญาและการแสดงความขอบคุณต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ อัตลักษณ์ตำนานถูกหล่อหลอมขึ้นจากการผสมผสานระหว่างความเชื่อเรื่องศักดิ์สิทธิ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่นและวัฒนธรรม โดยมีวัดเป็นศูนย์รวมจิตวิญญาณและประวัติศาสตร์ ตำนานดังกล่าวจึงสะท้อนความคิดร่วม อธิบายปรากฏการณ์ธรรมชาติ ที่มาของสิ่งต่าง ๆ ผ่านวิถีชีวิตและเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ องค์ความรู้จากการวิจัย คือ อัตลักษณ์ตำนานที่เกิดจากการผสานความเชื่อเรื่องศักดิ์สิทธิ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่นและวัฒนธรรมได้สร้างการรักษาและสืบทอดวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน ผ่านประเพณี ความศรัทธาในพระพุทธศาสนาและพิธีกรรมที่สะท้อนการอุทิศตนเพื่อสังคมและการเคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์