การพัฒนาศักยภาพของชุมชนในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน กรณีศึกษาตำบลเขาดิน  อำเภอเก้าเลี้ยว จังหวัดนครสวรรค์

หทัยชนก คะตะสมบูรณ์

ผู้แต่ง

หทัยชนก คะตะสมบูรณ์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์

คำสำคัญ:

ศักยภาพของชุมชน, การพัฒนาอย่างยั่งยืน, เศรษฐกิจฐานราก

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาศักยภาพของชุมชนและทุนทางสังคม 2. วิเคราะห์สถานการณ์ปัจจุบัน ปัจจัยที่ส่งเสริมและปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก 3. นำเสนอแนวทางในการพัฒนาศักยภาพของชุมชน และ 4. พัฒนารูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้นำชุมชน หน่วยงานภาครัฐ องค์กรชุมชน ปราชญ์ชุมชน ผู้ประกอบการ และประชาชน รวม 25 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบสังเกต แนวทางการสนทนากลุ่ม ในการวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ศักยภาพของชุมชนและทุนทางสังคม ชุมชนเขาดินมีเข้มแข็งเพราะความหลากหลายของทุนทางสังคม ได้แก่ ทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ ทุนทางมนุษย์ ทุนทางสังคม ทุนทางวัฒนธรรมและทุนทางองค์กร 2) สถานการณ์ปัจจุบันได้ดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจโดยใช้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเป็นศูนย์กลาง ใช้ทุนทางธรรมชาติและวัฒนธรรม ปัจจัยส่งเสริม คือ ความร่วมมือของชุมชน เครือข่ายภาครัฐ การใช้เทคโนโลยีเบื้องต้นในการผลิต ปัจจัยอุปสรรค คือ การขาดองค์ความรู้ด้านการตลาด ระบบการจัดการกลุ่มและงบประมาณในการลงทุน 3) แนวทางในการพัฒนาศักยภาพของชุมชน ได้แก่ การส่งเสริมการผลิตแบบอินทรีย์ การเพิ่มมูลค่าสินค้า การสร้างศูนย์การเรียนรู้ชุมชน การส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน และการพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือ 4) รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน KHODIN Model มีองค์ประกอบดังนี้ (1) การเสริมสร้างความรู้และทักษะ (2) การจัดการอย่างเป็นองค์รวม (3) การพัฒนาเครือข่าย (4) การพัฒนาบนฐานอัตลักษณ์ชุมชน (5) การนำนวัตกรรมมาใช้ (6) การใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน องค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัย คือ รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน ดังนี้ (1) การสร้างความรู้และนวัตกรรม (2) การจัดการแบบองค์รวม (3) การพัฒนาเครือข่ายองค์กร (4) การขับเคลื่อนด้วยอัตลักษณ์ชุมชน (5) การนำนวัตกรรมสมัยใหม่มาใช้ และ (6) การพัฒนาอย่างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การวิจัยชี้ให้เห็นว่า ชุมชนเขาดินมีศักยภาพด้านทุนทางสังคมที่เข้มแข็งสามารถขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน ควรส่งเสริมการสร้างองค์ความรู้ด้านการตลาดการจัดการกลุ่มควบคู่กับการพัฒนาช่องทางจำหน่ายที่หลากหลาย

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

กอบกุลณ์ คำปลอด และทศพล พงษ์ต๊ะ. (2565). การวิเคราะห์ศักยภาพชุมชนเพื่อสร้างนวัตกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากของชุมชนในอำเภอป่าแดด จังหวัดเชียงราย. วารสารสังคมศาสตร์วิชาการ. 15 (1), 1-16.

กาญจนา รอดแก้ว และคณะ. (2564). การศึกษาความคิดเห็นเกี่ยวกับนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. วารสารสถาบันพระปกเกล้า. 19 (1), 48-66.

คณะอนุกรรมการยุทธศาสตร์เศรษฐกิจฐานราก. (2559). คู่มือการส่งเสริมการพัฒนาระบบเศรษฐกิจฐานราก. กรุงเทพมหานคร: สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.

จุฬารัตน์ คำถาเครือ และคณะ. (2568). การจัดการทุนทางทรัพยากรธรรมชาติเพื่อหนุนเสริมการท่องเที่ยวชุมชนในการกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากของบ้าน

ปางมะโอ ตำบลวังเงิน อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง. วารสารสหวิทยาการเพื่อการพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์. 15 (1), 1-20.

นพเดช พรเลิศหล้า. (2568). ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ. สัมภาษณ์. 27 มิถุนายน.

นฤมล อนุสนธิ์พัฒน์ และสุธี โกสิทธิ์. (2563). รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนท้องถิ่นไทย 4.0. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ. 5 (2), 289-304.

บุญเพ็ง สิทธิวงษา. (2566). การพัฒนาคุณภาพชีวิตเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากในพื้นที่จังหวัดอุดรธานี. วารสารราชภัฏสุรินทร์วิชาการ. 1 (5), 1-14.

บุญวัฒน์ สว่างวงศ์ และคณะ. (2566). รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนเพื่อการพัฒนาจังหวัดอย่างยั่งยืน: จังหวัดตรัง. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์และการจัดการสังคม. 5 (1), 12-27.

ปรียาพร กิจปรีดา. (2568). ผู้แทนองค์กรชุมชน. สัมภาษณ์. 8 มิถุนายน.

พรกมล ระหาญนอก. (2562). การศึกษาภูมิปัญญาฝ้ายกับการขับเคลื่อนเศรฐกิจฐานราก บ้านหนองบัว ตำบลภูหอ อำเภอภูหลวง จังหวัดเลย. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด. 11 (1), 298-310.

พระครูใบฎีกาธีรยุทธ ภูโคกหวาย และพระเทพศาสนาภิบาล. (2565). รูปแบบกลไกการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมในการพัฒนาศักยภาพทุนทางทรัพยากรและทุนทางวัฒนธรรมไทย. วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์. 7 (1), 254-269.

พระครูพิพัฒน์สุตคุณ และคณะ. (2566). การพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากวิถีพุทธเชิงสร้างสรรค์ของชุมชนวัดหาดมูลกระบือ อำเภอเมืองพิจิตร จังหวัดพิจิตร. วารสารวิจยวิชาการ. 6 (6), 1-14.

รวิกานต์ อำนวย. (2567). การพัฒนาศักยภาพท้องถิ่นเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากภายใต้การทำเกษตรตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในพื้นที่ตำบลบ้านนา อำเภอบ้านนา จังหวัดนครนายก. วารสารศิลปการจัดการ. 8 (4), 1-17.

วันชัย ธรรมสัจการ และคณะ. (2565). ทุนชุมชนและศักยภาพในการจัดการตนเองเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของชุมชนท้องถิ่น. วารสารนาคบุตรปริทรรศน์. 14 (1), 22-32.

สมพร ปัญญาดี. (2568). ผู้นำชุมชน. สัมภาษณ์. 4 มิถุนายน.

สมาน สุทธิเกษม. (2568). ประชาชนในชุมชน. สัมภาษณ์. 4 มิถุนายน.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2566-2580). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี.

สุภางค์พิมพ์ คล้ายธานี และคณะ. (2566). การส่งเสริมเศรษฐกิจฐานรากเชิงสร้างสรรค์ของชุมชนวัดหาดมูลกระบือ อำเภอเมืองพิจิตร จังหวัดพิจิตร. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม. 8 (3), 229-309.

อนนท์ สันทราย และคณะ. (2559). ทุนทางสังคมของชุมชนกับการดำเนินชีวิตของผู้นำชุมชนตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง บ้านบัว หมู่ที่ 4 ตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา. วารสารวิชาการสถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค. 2 (2), 122-134.

Pretty, J. N. (1995). Participatory Learning for Sustainable Agriculture. World Development. 23 (8), 1247–1263.

Putnam, R. D. (1993). Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy. Princeton: Princeton University Press.