แนวทางการพัฒนานโยบายการจ้างงานผู้สูงอายุในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากระบวนการนโยบายการจ้างงานผู้สูงอายุในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) และ 2) เสนอแนวทางการพัฒนานโยบายการจ้างงานผู้สูงอายุในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ 1) ผู้บริหารที่อยู่ในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีการจ้างงานผู้สูงอายุ 4 จังหวัด จังหวัดละ 2 คน ได้แก่ ลำปาง นครสวรรค์ ขอนแก่นและสงขลา เนื่องจากเป็นจังหวัดที่มีจำนวนผู้สูงอายุอันดับต้นของภูมิภาค 2) นักวิชาการที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับนโยบายการจ้างงานผู้สูงอายุ จำนวน 4 คน และ 3) ผู้สูงอายุที่ได้รับการจ้างงานใน 4 จังหวัด จำนวน 4 คน รวมทั้งหมด 16 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการนโยบายการจ้างงานผู้สูงอายุในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีลักษณะที่เน้นกลยุทธ์ในการปรับตัวและท้าทายในเชิงปฏิบัติ ซึ่งขับเคลื่อนจากความตระหนักของผู้บริหารในคุณค่าและประสบการณ์ของผู้สูงอายุ โดยยึดหลักความคุ้มค่ามากกว่าการสงเคราะห์ อย่างไรก็ตาม กระบวนการนี้อยู่ภายใต้ ข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่สำคัญ คือ เพดานอัตรากำลัง 40% ทำให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องใช้รูปแบบการจ้างเหมาบริการเป็นทางออกหลัก ทำให้สัญญาจ้างขาดความมั่นคงและต่อเนื่อง นอกจากนี้ การประเมินผลยังมีจุดอ่อนสำคัญ คือ ขาดวงจรการเรียนรู้เพื่อนำไปปรับปรุงนโยบายอย่างเป็นระบบ แม้ว่าในทางปฏิบัติ นโยบายนี้จะประสบความสำเร็จอย่างสูงในการสร้างคุณค่าทางใจและยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุก็ตาม ข้อเสนอแนะจากการวิจัยชี้ว่า การพัฒนานโยบายให้ยั่งยืนจำเป็นต้องมีการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างควบคู่กับการเปลี่ยนแปลงเชิงกระบวนทัศน์ โดยมีประเด็นเร่งด่วนที่สุด คือ การปฏิรูปกฎระเบียบและงบประมาณจากส่วนกลางเพื่อทลายกำแพงเพดานอัตรากำลัง 40% พร้อมทั้งส่งเสริมให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเปลี่ยนบทบาทเป็นผู้สร้างสรรค์อาชีพในชุมชนที่มีรูปแบบการจ้างงานหลากหลายและยืดหยุ่น (จ้างเป็นครั้งคราว จ้างไม่เต็มเวลา) และสร้างระบบนิเวศที่เกื้อกูลผ่านการพัฒนาทักษะและขยายความร่วมมือสู่ภาคเอกชน องค์ความรู้หลักของงานวิจัยชิ้นนี้ คือ การจ้างงานผู้สูงอายุเป็นนโยบายที่ประสบความสำเร็จอย่างสูงในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ แต่ความสำเร็จนี้ตั้งอยู่บนกระบวนการที่ไม่เป็นทางการและเป็นการปรับตัวเพื่อความอยู่รอดเชิงปฏิบัติเพื่อรับมือกับข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะด้านกฎระเบียบและงบประมาณ