ลายคำประยุกต์ในงานศิลปะล้านนา: การสร้างสรรค์งานจิตรกรรมฝาผนังร่วมสมัยเพื่อการสืบทอดวิถีชีวิตชุมชนในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อสร้างสรรค์จิตรกรรมฝาผนังลายคำประยุกต์ให้ได้องค์ความรู้ใหม่ที่เป็นพุทธนวัตกรรมเชิงสร้างสรรค์ทางวิชาการงานศิลป์ 2) เพื่อจัดกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้กระบวนการสร้างสรรค์งานลายคำประยุกต์ล้านนาเพื่อพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ทางศิลปวัฒนธรรมของวิถีชีวิตชุมชนในพระพุทธศาสนาแบบมีส่วนร่วม เป็นการวิธีวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้วิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการ เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสัมภาษณ์และแนวคำถามในการสนทนากลุ่มย่อย ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 20 คน ได้แก่ 1) กลุ่มนักวิชาการศิลปะ จำนวน 5 คน 2) กลุ่มปราชญ์ชาวบ้าน ศิลปิน นายช่างหรือสล่าผู้สร้างสรรค์ลายล้านนา พระภิกษุและเยาวชน จำนวน 15 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาแล้วนำมาสร้างสรรค์งานจิตรกรรมภายในวิหารเจ้าดารารัศมี วัดพระพุทธบาทสี่รอย ตำบลสะลวง อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่

ผลการวิจัยพบว่า 1) ผลงานสร้างสรรค์จิตรกรรมฝาผนังลายคำประยุกต์ในงานศิลปะล้านนาร่วมสมัยในศาสนสถานสำคัญของชุมชนมี 2 ด้าน คือ (1) ผนังหลังพระประธาน 1 ด้าน เป็นการสร้างสรรค์จิตรกรรมฝาผนังลายคำประยุกต์และปั้นปูนประติมากรรมนูนต่ำผสมผสานในเรื่องพระเจ้า 5 พระองค์ (2) ผนังด้านตรงข้ามพระประธาน เป็นการสร้างสรรค์จิตรกรรมฝาผนังลายคำประยุกต์ในเรื่องประเพณีสรงน้ำรอยพระพุทธบาท โดยนำเสนอลักษณะรูปแบบลายคำร่วมสมัยในล้านนา 2) การจัดกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้กระบวนการสร้างสรรค์งานลายคำประยุกต์ล้านนาเพื่อพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ทางศิลปวัฒนธรรมของวิถีชีวิตชุมชนในพระพุทธศาสนาแบบมีส่วนร่วม เช่น การพัฒนาสื่อการเรียนรู้ศิลปะด้านประเพณีและคติความเชื่อทางพระพุทธศาสนาของชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของคณะวิจัยและประธานชุมชนที่ได้นำเสนอการเรียนรู้แบบสัมผัสได้จริงเกี่ยวกับความเชื่อ องค์ความรู้ รูปแบบและเทคนิควิธีการสร้างลายคำล้านนาที่เป็นศิลปะล้านนาแบบร่วมสมัยในประเพณีทรงน้ำรอยพุทธบาท ซึ่งเป็นประเพณีที่ชุมชนให้ความสำคัญ และได้ถ่ายทอดองค์ความรู้กระบวนการสร้างสรรค์งานลายคำประยุกต์ล้านนาจากสถานที่จริงสู่สาธารณชนในงานมหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ สิ่งเหล่านี้จึงทำให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ รวมถึงการมีส่วนร่วมกับเครือข่าย ซึ่งทำให้ชุมชนมีแหล่งเศรษฐกิจและแหล่งเรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมล้านนาที่สำคัญของประเทศสืบไป