การมีส่วนร่วมของชุมชนในการคัดแยกขยะที่ต้นทาง กรณีศึกษาชุมชนตำบลกบินทร์ อำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี ภายใต้แผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะของประเทศ (พ.ศ. 2565 - 2570) เพื่อความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อม
DOI:
https://doi.org/10.14456/jesm.2025.13คำสำคัญ:
การมีส่วนร่วมของชุมชน, การคัดแยกขยะที่ต้นทาง, การจัดการขยะมูลฝอย, ความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อม, แผนปฏิบัติการจัดการขยะของประเทศบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจการมีส่วนร่วมของประชาชน และวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการคัดแยกขยะต้นทางในชุมชน ต.กบินทร์ อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี ภายใต้แผนปฏิบัติการจัดการขยะของประเทศ (พ.ศ. 2565–2570) โดยใช้แบบสอบถามประชาชน 400 คน และสัมภาษณ์เชิงลึกผู้แทนหน่วยงานข้อมูลวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและเชิงอนุมาน ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง201 ราย ร้อยละ 50.25 อยู่ในเจเนอเรชันเอกซ์ 147 ราย ร้อยละ 36.75 ประกอบอาชีพพนักงานบริษัทเอกชนลูกจ้างมากที่สุด 167 ราย ร้อยละ 41.75 รองลงมาคือธุรกิจส่วนตัว 95 ราย ร้อยละ 23.75 มีรายได้เฉลี่ย 10,001-20,000 บาท 184 ราย ร้อยละ 46 และอาศัยอยู่ในชุมชนมากกว่า 10 ปี 104 ราย ร้อยละ 26 โดยได้รับข้อมูลการจัดการขยะจากการประชาสัมพันธ์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ระดับการมีส่วนร่วมในการคัดแยกขยะโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง การทดสอบสมมติฐานชี้ว่า ปัจจัยส่วนบุคคลที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติต่อการมีส่วนร่วมคือระดับการศึกษา ส่วนเพศ เจเนอเรชัน อาชีพ รายได้ ระยะเวลาการอยู่อาศัย การรับรู้ข้อมูลข่าวสาร ความรู้ ทัศนคติ แรงจูงใจ และโครงสร้างพื้นฐาน ไม่พบความสัมพันธ์ทางสถิติ แม้ชุมชนมีทัศนคติเชิงบวกต่อการคัดแยกขยะ แต่ยังไม่มองว่าเป็นความรับผิดชอบโดยตรง ส่งผลให้แรงจูงใจไม่ชัดเจนและขาดผลตอบแทนเชิงรูปธรรม ซึ่งเป็นข้อจำกัดสำคัญต่อการพัฒนาการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
Abbott, R. D. & Perkin, D. (1982). Reliability and validity evidence for scale measuring dimensions of student ratings of instruction. Journal of Educational and Psychological Measurement, 42(2), 563–569. https://doi.org/10.1177/001316448204200220
Ajzen, I (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Ajzen, I., & Fishbein, M. (1977). Attitude-behavior relations: A theoretical analysis and review of empirical research. APA PsycArticles: Journal Article, 84(5), 888–918. https://doi.org/10.1037/0033-2909.84.5.888
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient Alpha and the Internal Structure of Tests. Psychometrika, 16(3), 297 – 334. https://doi.org/10.1007/BF02310555
Environment Department. (2020). BANGKOK STATE OF ENVIRONMENT 2019-2020. https://webportal.bangkok.go.th/public/user_files_editor/231/Doc_Website/OtherDoc/BSOE%202019-2020%20e-Book_compressed.pdf
Kabindin Subdistrict Administrative Organization. (2024). General information of Kabin Subdistrict, Kabin Buri District, Prachin Buri Province. https://drive.google.com/file/d/1cWhu73eoP0Jh2t0XbCkP0UmwAQ17GiHm/view?usp=sharing
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396. https://doi.org/10.1037/h0054346
Pan, J. & Liu, P. (2024). Exploring waste separation using an extended theory of planned behavior: a comparison between adults and children. Frontiers in Psychology, 15, 1-11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1337969
Pollution Control Department. (2010). Thailand pollution situation report 2010. https://www.pcd.go.th/wp-content/uploads/2020/05/pcdnew-2020-05-14_05-23-56_717404.pdf
Pollution Control Department. (2022). National solid waste management action plan (2022–2027). https://www.pcd.go.th/wp-content/uploads/2023/02/pcdnew-2023-02-20_06-35-59_190336.pdf
Pollution Control Department. (2023). Report on municipal solid waste management and disposal sites in Thailand 2023. https://www.pcd.go.th/wp-content/uploads/2024/05/pcdnew-2024-05-09_07-53-50_682275.pdf
Prasertsang, K., Yoelao, D., & Wongcharoen, S. (2018). Critical Participatory Action Research to Create an Integrated Waste Management Model and Mechanism Based on School and Community Participation. The Periodical of Behavioral Science, 24(2), 65-84. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/BSRI/article/view/126366/102251
Sermlao, W. & Wongthanavasu, S. (2021). Lessons Learned: Success in Waste Management in Japan, Singapore, South Korea, and Taiwan. Journal of Modern Learning Development, 6(1), 234 – 249. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jomld/article/view/247145/167860
Srijuntrapun, P. (2019). Factors Affecting Waste Separation Behavior of 4 Generations. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 12(6), 2476-2495. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/view/176966/161495
Sup-uppatham, N. & Minwong, A. (2018). People’s Participation in Solid Waste Disposal in Municipality of Plub-pla, Sub-district, Mueng District, Chanthaburi Province. Rajabhat Rambhai Barni Research Journal, 12(3), 5-14. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RRBR/article/view/205778/143168
United Nations Environment Programme. (2024). Global waste management outlook 2024. https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/44939/global_waste_management_outlook_2024.pdf?sequence=3
United Nations Development Programme. (2024). Sustainable Development Goals. https://www.undp.org/sustainable-development-goals
Yamane, T. (1967). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). Harper & Row.
