“เชิญอ่านเรื่องพระอภัยให้เบิกบาน เกษมศานต์สวัสดีทวีคูณ” พิเคราะห์กลอนนิราศพระอภัยมณีของนายฉันท์ ขำวิไล ขนบนิราศกับการสร้างสรรค์แฟนฟิกวรรณคดีไทยในทศวรรษ 2500

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างกลอนนิราศพระอภัยมณีของนายฉันท์ ขำวิไลกับนิทานคำกลอนเรื่องพระอภัยมณีของสุนทรภู่ ตลอดจนศึกษาการสร้างสรรค์กลอนนิราศพระอภัยมณีให้มีลักษณะสอดคล้องกับลักษณะงานเขียนแบบแฟนฟิกวรรณคดีไทยที่เกิดขึ้นในทศวรรษ 2500 โดยใช้แนวคิดของจอห์น โฟรว (John Frow) ที่อาศัยแนวคิดทฤษฎีของรูปแบบนิยมรัสเซียเข้ามาช่วยในการศึกษาเรื่องประเภทวรรณคดี (Genre) ผลการศึกษาพบว่า นายฉันท์ ขำวิไลได้แต่งกลอนนิราศพระอภัยมณี โดยใช้โครงเรื่องหลักซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตการผจญภัยและการเดินทางพลัดพรากของตัวละครเอกในนิทานคำกลอนเรื่องพระอภัยมณี มาแต่งใหม่ให้มีลักษณะเป็นแฟนฟิกวรรณคดีไทย และแทรกขนบการคร่ำครวญและการแสดงทัศนะซึ่งเป็นขนบสำคัญของงานนิราศสมัยรัตนโกสินทร์ ในบางตอน ผู้แต่งได้สลับลำดับเหตุการณ์ทำให้เรื่องราวในกลอนนิราศพระอภัยมณีต่างไปจากต้นฉบับ นอกจากนี้ ผู้แต่งยังได้สร้างสรรค์กลอนนิราศพระอภัยมณีให้มีลักษณะผสมผสานกับงานเขียนประเภทเรื่องเล่าและงานเขียนประเภทชีวประวัติ ลักษณะดังกล่าวถือเป็นลักษณะที่แตกต่างไป จากขนบนิราศยุคก่อนหน้า อีกทั้งสะท้อนให้เห็นอิทธิพลของเรื่องพระอภัยมณีที่มีต่องานสมัยหลังและความสนใจต่อประวัติสุนทรภู่ในฐานะนักประพันธ์ต้นฉบับ