หลักไชยจากกฎหมายโบราณจังหวัดพิษณุโลก : การศึกษาสารัตถะของกรณีศึกษาหากันแก้กัน
คำสำคัญ:
หลักไชย, กฎหมายโบราณจังหวัดพิษณุโลก, สารัตถะ, กรณีศึกษาแก้กันหากันบทคัดย่อ
บทความนี้เป็นการวิจัยเอกสาร มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาและรวบรวมสารัตถะของกรณีศึกษาหากันแก้กันจากหลักไชยในกฎหมายโบราณจังหวัดพิษณุโลก โดยใช้กฎหมายโบราณ เอกสารจากสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม จำนวน 46 ฉบับ ซึ่งปริวรรตโดยผู้วิจัย ผลการศึกษาพบว่า กรณีศึกษาหากันแก้กันจากหลักไชยในกฎหมายโบราณจังหวัดพิษณุโลก พบจำนวน 13 ประเภท คือ 1. คดีความเกี่ยวกับการลักทรัพย์ พบจำนวน 19 เรื่อง 2. คดีความเกี่ยวกับเรื่องชู้ พบจำนวน 8 เรื่อง 3. คดีความเกี่ยวกับการทะเลาะวิวาท พบจำนวน 9 เรื่อง 4. คดีความเกี่ยวกับการพูดปดหรือกล่าวเท็จ พบจำนวน 6 เรื่อง 5. คดีความเกี่ยวกับการทำร้ายผู้อื่น พบจำนวน 5 เรื่อง 6. คดีความเกี่ยวกับหนังสือประกัน พบจำนวน 4 เรื่อง 7. คดีความเกี่ยวกับการฉ้อโกง พบจำนวน 3 เรื่อง 8. คดีความเกี่ยวกับทรัพย์สินเสียหาย พบจำนวน 2 เรื่อง 9. คดีความเกี่ยวกับการบุกรุก พบจำนวน 3 เรื่อง 10. คดีความเกี่ยวกับอุบัติเหตุ พบจำนวน 2 เรื่อง 11. คดีความเกี่ยวกับการกู้เงิน พบจำนวน 2 เรื่อง 12. คดีความเกี่ยวกับการทำผิดสัญญา พบจำนวน 1 เรื่อง 13. คดีความเกี่ยวกับการพนัน พบจำนวน 1 เรื่อง การศึกษาหลักไชยที่ปรากฏในกฎหมายโบราณจังหวัดพิษณุโลกครั้งนี้จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อการศึกษากฎหมายที่เคยใช้ในจังหวัดพิษณุโลกเมื่อครั้งอดีตผ่านต้นฉบับเอกสารโบราณอีกด้วย
เอกสารอ้างอิง
กฤติกา ผลเกิด. (2546). การศึกษาวัจนลีลาของประมวลกฎหมายอาญา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. http://www.thapra.lib.su.ac.th/objects/thesis/fulltext/snamcn/Krittika_Phonkoet/Fulltext.pdf
กิตติศักดิ์ เจิมสิทธิประเสริฐ. (2551). การใช้กฎหมายลักษณะพิสูจ ดำน้ำ ลุยเพลิง ที่ปรากฏในเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน. วารสารกระบวนการยุติธรรม, 1(1), 87-98. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JTJS/article/view/245499
เขมฤทัย บุญวรรณ. (2559). สารัตถะความยุติธรรมในตำรากฎหมายหลักไชย [วิทยานิพนธ์ ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยบูรพา]. https://buuir.buu.ac.th/bitstream/1234567890/12148/1/53810208.pdf
จิระศักดิ์ สังเมฆ. (2563). ความผิดอาญาเกี่ยวกับทรัพย์: ศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดแห่งกฎหมายอาญาไทยกับแนวคิดอทินนาทานแห่งพระพุทธศาสนาเถรวาท. วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์, 10(2), 15-30. https://so06.tcithaijo.org/index.php/var/article/view/244178
ชวนากร จันนาเวช. (2568). โลกทัศน์ชาวอีสานที่ปรากฏในกฎหมายโบราณ ผ่านการจัดการทรัพย์สินส่วนบุคคลและสาธารณสมบัติ. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติศิลปวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น ครั้งที่ 1 คัมภีร์ใบลาน พับสา และเอกสารโบราณ : ทุนทางวัฒนธรรมสู่ SOFT POWER สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ วันที่ 2-3 ธันวาคม 2567 (น. 66-85). สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่. https://shorturl.asia/czfxQ
ณัฐวรรณ ชั่งใจ, สิริวรรณ นันทจันทูล, และสุรีย์รัตน์ บำรุงสุข. (2561). พัฒนาการนามศัพท์ทนายตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์. มนุษยสังคมสาร (มสส.) คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, 16(1), 357-376. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jhusoc/article/view/200068
ดิเรก ควรสมาคม. (2558). นิติศาสตร์ไทย : บทวิเคราะห์จากรากฐานในคัมภีร์มานวธรรมศาสตร์และคัมภีร์พระธรรมศาสตร์. วารสารมหาวิทยาลัยพายัพ, 25(2), 1-16. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/pyu/article/view/129844
ดิเรก ควรสมาคม. (2565). ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย : ศึกษาอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธกับการเมืองการปกครองสมัยสุโขทัยและอยุธยา. สํานักวิชานิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย.
ตรงใจ หุตางกูร. (2566). การสังเคราะห์โครงสร้างเนื้อหาของ “หลักไชย” คู่มือหลักพิพากษาเพื่อชัยชนะแห่งความยุติธรรม. วารสารมานุษยวิทยา, 6(2), 235–288. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jasac/article/view/267400
ธวัชชัย ภูหลวง, และพันธรัตน์ ศรีสุวรรณ. (2560). ความสัมพันธ์ระหว่างผัวเมีย : กรณีศึกษาจากกฎหมายตราสามดวง ในพระไอยการลักษณผัวเมีย. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา, 5(2), 1-17. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/husoarujournal/article/view/260348
ธีร์ พุ่มทับทิม. (2562). คำไทยที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตในกฎหมายตราสามดวง :กรณีศึกษาเฉพาะพระทำนูนและพระธรรมสาตร. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 3(2), 1-24. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jmb/article/view/240376
นิติลักษณ์ แก้วจันดี, และภิรมย์พร ไชยยนต์. (2566). “การเว้นระยะห่างทางกายภาพ” ในกฎหมายโบราณอีสาน-ล้านนา : มาตรการทางกฎหมายที่สัมพันธ์กับผลประโยชน์ อำนาจ และการสร้างสังคมอยู่เย็นเป็นสุข. วารสารกฎหมายสงขลานครินทร์, 5(2), 22-37. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/SLJ/article/view/260163
นิติลักษณ์ แก้วจันดี, วัชรพล พุทธรักษา, และราชันย์ นิลวรรณาภา. (2561). “ผู้ชาย” ในกฎหมายโบราณอีสาน : มองมุมใหม่ผ่านแนวคิดเชิงวิพากษ์. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 14(1), 193-225. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jssnu/article/ download/208707/144653/
เนมิ อุนากรสวัสดิ์. (2565). พระอัยการลักษณะโจร : วงศัพท์และภาพสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมไทยในกฎหมายตราสามดวง. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์วไลยอลงกรณ์ในพระบรมราชูปถัมภ์, 17(2), 23-34. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/
vrurdihsjournal/article/download/257865/175719/988638
บุณฑริกา บุญโญ, และชานป์วิชช์ ทัดแก้ว. (2559). สิทธิสตรีตามกฎหมายมรดกในคัมภีร์ธรรมศาสตร์. วารสารอักษรศาสตร์, 45(2), 93-118. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jletters/article/download/89397/70376/
ปฐม ก.กา หัดอ่าน: หนังสืออนุสรณ์งานฌาปนกิจศพนางโอสถนนทประสิทธิ (แก้ว สืบศิริ). (2513). โอเดียนการพิมพ์.
ปภัสสร เธียรปัญญา. (2539). การศึกษาเปรียบเทียบคัมภีร์พระมนูธรรมศาสตร์ฉบับภาษาสันสกฤตกับฉบับภาษามอญ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/2843
ปิยฉัตร บุนนาค, สิริวรรณ นันทจันทูล, และสุรีย์รัตน์ บำรุงสุข. (2561). การสูญศัพท์ การเพิ่มศัพท์และการเปลี่ยนแปลงทางความหมายของศัพท์ที่เป็นโทษทางอาญาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, 13(3), 436-445. https://so04.tcithaijo.org/index.php/yru_human/article/view/152119
พรเพ็ญ ฮั่นตระกูล. (2546). ผู้หญิงไทยในกฎหมายตราสามดวง : จากผู้หญิงเป็นใหญ่ถึงผู้หญิงเป็นควายผู้ชายเป็นคน. วารสารอักษรศาสตร์, 32(1). 246-299. 10.58837/ CHULA.JLETTERS.32.1.11
พระครูธรรมธรสฐาพร ปภสฺสโร. (2567). วิวัฒนาการกฎหมายมรดกในราชอาณาจักรสยามยุคต้นรัตนโกสินทร์. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ, 2(3), 73-82. https://so18.tci-thaijo.org/index.php/A_GJ/article/view/229
พระเทพโมลี. (2558). ปฐมมาลา (พิมพ์ครั้งที่ 4). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ภัครพล แสงเงิน. (2567). ตำรายาแพทย์แผนไทยจังหวัดพิษณุโลก : การศึกษาต้นฉบับตัวเขียนและสารัตถะ [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. http://ithesis-ir.su.ac.th/dspace/bitstream/123456789/5051/1/620330002.pdf
มานพ ถาวรวัฒน์สกุล. (2543). การกำหนดอายุกฎหมายอยุธยาในกฎหมายตราสามดวง :
บทวิเคราะห์เบื้องต้น. วารสารอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 22(2), 171-211. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jasu/article/view/250294
เรืองวิทย์ ลิ่มปนาท. (2558). รัฐกับสิทธิในทรัพย์สินจากกฎหมายตราสามดวง. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 23(42), 49-68. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/article/view/55982
วรพร ภู่พงศ์พันธุ์. (2553). ความสัมพันธ์ระหว่างพระมหากษัตริย์กับลูกขุนข้าทูลละอองในกฎมณเทียรบาล. วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร, 30(1), 7-23. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/sujthai/article/view/7035
วัชรพงศ์ โคตรนารินทร์, Yang, Y., และบุญเลิศ วิวรรณ์. (2567). กฎหมายตราสามดวง : รูปแบบอักขรวิธีไทยและสัมพันธสาร. วารสารภาษาไทยและวรรณคดีไทย, 10(2), 71-96. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/KUTH/article/view/278781
วิราวรรณ สมพงษ์เจริญ, และเชาวลิต สมพงษ์เจริญ. (2565). ทาสโดยกำเนิด : สถานะทางกฎหมายของทาสในเรือนเบี้ยภายหลังผู้เป็นพ่อหลุดพ้นจากความเป็นทาสเพราะการบวช. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 10(1), 1-28. https://so03.tcithaijo.org/index.php/husoarujournal/article/view/258757
วิลาวรรณ มหาราช, และประสาร กมลพุทธ. (2555). กฎหมายและจารีตการควบคุมทางสังคมอีสาน : กรณีศึกษาจังหวัดมหาสารคาม. สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.
ศิวัช ศรีโภคางกุล, และอำนาจ พรหมกัลป์. (2560). ภาพสะท้อนหลักการอยู่ร่วมกันจากกฎหมายโบราณอีสาน : กรณีศึกษากฎหมายโบราณสาเกตุนครและฉบับวัดดาวดึงส์. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 4(2), 55-65. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JMA/article/view/141299.
สมเกียรติ ติดชัย. (2568). การศึกษาเชิงวิเคราะห์กฎหมายโบราณจังหวัดพิษณุโลก. วิวิธวรรณสาร, 9(2), 371-394. https://so06.tcithaijo.org/index.php/wiwitwannasan/article/view/284547
สมเกียรติ ติดชัย. (2568). การศึกษาเชิงวิเคราะห์อักขรวิธีของคำโบราณจากกฎหมายโบราณจังหวัดพิษณุโลก. มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม.
สัจจวัตน์ เรืองกาญจน์กุล. (2565). แนวคิดเกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรมไทยสมัยโบราณ. วารสารนิติศาสตร์และสังคมท้องถิ่น, 6(1), 231-258. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/llsj/article/view/253944.
สุนทรภู่. (2510). สวัสดิรักษาคำกลอน เพลงยาวถวายโอวาท และสุภาษิตสอนสตรี: หนังสืออนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพนางบุญสุทธิ์ ณ นคร ณ เมรุวัดประยูรวงศาวาส วันที่ 19 เมษายน 2510. ไพศาลวิทยา.
สุวรรณภา กลิ่นอังกาบ, และวิราวรรณ สมพงษ์เจริญ. (2560). ผีในกฎหมายตราสามดวง. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา, 5(2), 19-29. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/husoarujournal/article/view/260349
สุวิทย์ ธีรศาศวัต. (2549). กฎหมายในภาคอีสานก่อนปฏิรูปการปกครอง. วารสารสังคมลุ่มน้ำโขง, 2(1), 143-161. https://so03.tcithaijo.org/index.php/mekongjournal/article /download/10702/9678
เสภาเรื่อง ขุนช้างขุนแผน เล่ม 1 (พิมพ์ครั้งที่ 18). (2544). ศิลปาบรรณาคาร.
อภิชญา แก้วอุทัย. (2563). ภาพแทนผู้หญิงไทยที่สื่อผ่านกลวิธีทางภาษาในวาทกรรมกฎหมายตรา สามดวงบทพระไอยการลักษณผัวเมีย. วารสารอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 42(2), 115-140. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jasu/article/download/247858/168275
อัญชลี รัตนธรรม, และราชันย์ นิลวรรณาภา. (2564). การนำเสนออุดมการณ์ทางสังคมในกฎหมายโบราณอีสาน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9(7), 3083-3095. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/252850
อัญชลี รัตนธรรม, และราชันย์ นิลวรรณาภา. (2565). รูปแบบการเขียนกฎหมายโบราณอีสาน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(4), 1740-1752. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/247153
อาทิตย์ ศรีจันทร์. (2552). องค์พยานในการกระทำสัตย์สาบานในพระไอยการลักษณะพยานและลักษณะพิสูจน์ดำน้ำลุยเพลิง. วารสารมนุษยศาสตร์, 16(2), 133-146. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/abc/article/view/54451
อำนาจ พรหมกัลป์, และศิวัช ศรีโภคางกุล. (2560). กฎหมายโบราณอีสานในสยาม : การปกครองท้องถิ่นสาเกตุนคร พ.ศ. 2397 – 2414. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 10(1), 647-655. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/view/87201
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
บทความหรือข้อคิดใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารอักษราพิบูลที่เป็นวรรณกรรมของผู้เขียน บรรณาธิการ หรือ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย
