ท่าฟ้อนในการแสดงหมอลำของนางฉวีวรรณ พันธุ (ศิลปินแห่งชาติ)

บทคัดย่อ

บทความวิจัยฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษากระบวนท่าฟ้อนในการแสดงหมอลำของนางฉวีวรรณ พันธุ (ศิลปินแห่งชาติ) 2) เพื่อศึกษาท่าฟ้อนในการแสดงหมอลำของนางฉวีวรรณ พันธุ (ศิลปินแห่งชาติ) สู่การสร้างสรรค์ฟ้อนอีสาน ของ วิทยาลัยนาฏศิลปร้อยเอ็ด ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาและรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างแต่มีประเด็นข้อคำถามในการเก็บข้อมูลสัมภาษณ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านหมอลำ ผู้เชี่ยวชาญด้านดนตรีอีสาน และผู้เชี่ยวชาญ ด้านฟ้อนอีสาน แล้วนำข้อมูลสู่การวิเคราะห์สรุปอุปนัยจากบันทึกพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) นางฉวีวรรณ พันธุ (ศิลปินแห่งชาติ) มีความเชี่ยวชาญในการแสดงหมอลำ 3 ประเภท คือ หมอลำกลอน หมอลำเรื่องต่อกลอน และหมอลำเพลิน ในการแสดงหมอลำทั้ง 3 ประเภท จะมีการฟ้อนประกอบในการแสดงด้วย (1) การแสดงหมอลำกลอน ได้แก่ ฟ้อนโอ่ ฟ้อนประกอบความลำ และฟ้อนประกอบแคน (2) การแสดงหมอลำเรื่องต่อกลอน ได้แก่ ฟ้อนออกฉาก ฟ้อนเข้าบท และ ฟ้อนเกี้ยว (3) การแสดงหมอลำเพลิน ได้แก่ ฟ้อนออกฉาก ฟ้อนเข้าบท ฟ้อนเกี้ยว หมอลำเพลินมีจังหวะที่เร้าใจมากกว่า กระบวนท่าฟ้อนในการแสดงหมอลำทั้ง 3 ประเภท 2) ได้นำมาสร้างสรรค์ชุดการแสดงของวิทยาลัยนาฏศิลปร้อยเอ็ด จำนวน 2 ชุด คือ ฟ้อนผาแดงเกี้ยวนางไอ่ และฟ้อนมโนราห์เล่นน้ำ ทั้ง 2 ชุดนี้ เป็นต้นแบบการฟ้อนอีสานผสมกระบวนท่ารำรูปแบบนาฏศิลป์ไทยในยุคของการพัฒนาการแสดงพื้นบ้านอีสานยุคแรก ที่เป็นผลจากการจัดตั้งวิทยาลัยนาฏศิลปส่วนภูมิภาค ต่อมาได้รับความนิยมนำไปจัดการแสดงในงานเทศกาลต่าง ๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ จนถึงปัจจุบัน