การประเมินคุณค่าความสำคัญของการปรับปรุงภูมิทัศน์วัฒนธรรม คลองโอ่งอ่าง กรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาและประเมินคุณค่าความสำคัญของภูมิทัศน์วัฒนธรรมคลองโอ่งอ่าง ภายหลังการปรับปรุงภูมิทัศน์ และ (2) ศึกษาความสัมพันธ์ของวิถีชีวิตผู้คนในพื้นที่คลองโอ่งอ่างภายหลังการปรับปรุงภูมิทัศน์วัฒนธรรม โดยอาศัยกรอบแนวคิดภูมิทัศน์วัฒนธรรมขององค์การยูเนสโก และกรอบแนวคิดคุณค่ามรดกวัฒนธรรมของ Lipe (1984) เป็นฐานในการวิเคราะห์ งานวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพในลักษณะการศึกษาเชิงกรณี โดยอาศัยการศึกษาเอกสารควบคู่กับการสำรวจและสังเกตการณ์ภาคสนามในพื้นที่คลองโอ่งอ่างและบริเวณโดยรอบ ซึ่งได้รับการปรับปรุงภูมิทัศน์ในช่วงปี พ.ศ. 2562–2563 ข้อมูลที่ได้ถูกนำมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและตีความตามกรอบคุณค่าทางสัญลักษณ์ เชิงข้อมูลวิชาการ เชิงสุนทรียศาสตร์ และเชิงเศรษฐกิจ ตลอดจนเชื่อมโยงกับรูปแบบการใช้พื้นที่และวิถีชีวิตของผู้คน

ผลการวิจัยพบว่า การปรับปรุงภูมิทัศน์ทำให้คลองโอ่งอ่างได้รับการรับรู้ใหม่ในฐานะพื้นที่สาธารณะเชิงสร้างสรรค์และแหล่งท่องเที่ยว ส่งผลให้คุณค่าเชิงสัญลักษณ์และเชิงสุนทรียศาสตร์เด่นชัดขึ้น และคุณค่าเชิงเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นจากกิจกรรมท่องเที่ยวและถนนคนเดิน ขณะที่คุณค่าเชิงข้อมูลวิชาการเกี่ยวกับวิถีชีวิตการค้าขายและภูมิทัศน์ชุมชนดั้งเดิมลดลงเนื่องจากการจัดระเบียบพื้นที่ ร่องรอยกิจกรรมชุมชนลดความสำคัญลง ขณะเดียวกันความสัมพันธ์ของผู้ใช้พื้นที่เปลี่ยนจากวิถีชีวิตค้าขายสู่การใช้พื้นที่เพื่อพักผ่อนและท่องเที่ยว โดยมีนักท่องเที่ยวเป็นผู้ใช้งานหลัก มากกว่าชุมชนเดิม แม้คลองโอ่งอ่างยังสะท้อนพัฒนาการของความสัมพันธ์ระหว่างคนและสายน้ำตามแนวคิดภูมิทัศน์วัฒนธรรม แต่กระบวนการฟื้นฟูยังชี้ให้เห็นความท้าทายด้านการรักษาอัตลักษณ์ชุมชนท้องถิ่นควบคู่กับการพัฒนาเมืองเชิงเศรษฐกิจและภาพลักษณ์